- Tác giả, Laura Bicker
- Vai trò, Phóng viên thường trú tại Trung Quốc
- Tác giả, Julie Yoonnyung Lee
- Thời gian đọc: 11 phút
Khi điện thoại đổ chuông vào đêm Giáng sinh năm 2020, Geumseong bắt máy với tâm trạng lo lắng.
Một năm trước đó, anh đã thực hiện hành trình đầy hiểm nguy để trốn từ Triều Tiên sang Hàn Quốc, thông qua một mạng lưới quốc tế gồm các nhà trú ẩn và môi giới.
Cuối cùng, giọng của mẹ anh vang lên từ đầu dây bên kia: "Geumseong, Geumseong, con có nhìn thấy mẹ không?"
Bà Eunhee gần như không thể nói thành lời vì nghẹn ngào, trong khi cậu con trai tuổi thiếu niên đưa tay che miệng.
"Mẹ ơi, con vẫn ổn và không bị ốm," Geumseong vội trấn an. Không thể nào mô tả được nỗi xúc động của anh khi nhìn thấy khuôn mặt của mẹ.
"Đã lâu quá rồi," bà đáp lại. "Mẹ suýt chút nữa đã không nhận ra con."
Geumseong tự hào nói rằng giờ anh đã cao hơn mẹ. Geumseong vén tóc lên, khoe những nốt mụn tuổi dậy thì để làm mẹ bật cười.
Sau đó, Geumseong cầm điện thoại và dẫn mẹ "tham quan" ngôi nhà mới của mình tại thủ đô Seoul, Hàn Quốc.
"Nhà có ba tầng, rất rộng!" Geumseong hào hứng. "Còn có cả đàn piano nữa."
"Ồ!" mẹ anh đáp lại.
Cho đến năm 15 tuổi, Geumseong sống cùng mẹ tại một ngôi làng ở Triều Tiên gần biên giới Trung Quốc. Anh ít nhắc nhiều về cuộc sống khi đó, chỉ nói rằng mọi thứ vô cùng khó khăn.
"Khi mẹ làm việc vất vả, con giúp bà. Có lúc mẹ quá mệt mỏi và kiệt sức, hai mẹ con cùng khóc," anh kể. "Đó là cách hai người sống."
Đó cũng là cuộc sống mà hai mẹ con sẵn sàng đánh cược tất cả để thoát khỏi.
Lần cuối Geumseong nhìn thấy mẹ là vào tháng 6/2019, bên bờ sông Áp Lục – con sông ngăn cách Trung Quốc và Triều Tiên.
Đây là một biên giới được canh phòng nghiêm ngặt, với hàng rào cao ở cả hai phía, thường có hệ thống điện, cùng các chốt gác cách nhau chỉ vài trăm mét.
Chỉ sau khi cả hai đã an toàn vượt sông sang Trung Quốc, mẹ anh mới tiết lộ những hy sinh của mình.
Bà Eunhee sẽ bị bán làm vợ cho một người đàn ông Trung Quốc – giống như hàng chục ngàn phụ nữ Triều Tiên tuyệt vọng trốn khỏi đất nước từ những năm 1990.
Đổi lại, người môi giới sẽ giúp Geumseong đi quãng đường 4.000km tới biên giới Trung Quốc–Thái Lan, vượt qua vô số trạm kiểm soát, hệ thống giám sát và lực lượng an ninh.
Trong nhiều thập kỷ qua, khoảng 30.000 người Triều Tiên đã thực hiện hành trình đầy rủi ro này, vượt biên qua Trung Quốc để tới Hàn Quốc mưu cầu một cuộc sống tốt hơn.
Nếu bị bắt, họ có thể bị tra tấn, bị xâm hại tình dục, phải lao động cưỡng bức trong trại giam, thậm chí bị xử tử khi bị trả về, theo các tổ chức nhân quyền.
Đối với chính quyền Triều Tiên, những người đào tẩu bị coi là kẻ thù của nhà nước.
Geumseong bàng hoàng khi biết mình sẽ phải xa mẹ. Nhưng họ buộc phải sớm chia tay trước khi bị lính biên phòng Triều Tiên và Trung Quốc phát hiện.
Sau hành trình gian nan kéo dài gần hai tháng, băng rừng qua Thái Lan, Geumseong cuối cùng cũng tới được Seoul.
Đã sáu năm kể từ khi hai mẹ con bị chia cắt. Và giờ đây, Eunhee cần sự giúp đỡ của con trai.
Bà đang bị giam trong một nhà tù ở Trung Quốc sau khi cố rời nước này để sang Seoul đoàn tụ với con. Geumseong lo sợ bà sẽ bị trục xuất về Triều Tiên – nơi anh tin rằng bà có thể chết trong tù.
Các chuyên gia nhân quyền Liên Hợp Quốc dẫn lại thông tin về hai phụ nữ bị xử tử sau khi bị hồi hương vào tháng 10/2023. Theo các tổ chức nhân quyền, có thể đã có tới 1.000 người bị cưỡng bức hồi hương từ Trung Quốc về Triều Tiên kể từ đó.
Geumseong đã làm mọi cách để giúp mẹ, bao gồm cả việc cầu xin chính phủ Trung Quốc.
"Tôi chỉ muốn họ cho bà thêm một cơ hội để sống một cuộc đời bình thường," anh nói.
Trả lời câu hỏi của BBC, Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết nước này "quản lý bằng pháp luật".
"Những người nhập cư trái phép không phải là người tị nạn. Trung Quốc luôn giữ thái độ có trách nhiệm, tuân thủ luật pháp trong nước và quốc tế, xử lý các vấn đề này một cách phù hợp trên tinh thần nhân đạo," tuyên bố cho hay.
Geumseong đã nhiều lần cố gắng gặp mẹ trong tù nhưng bất thành. Dù vậy, anh không từ bỏ.
"Mẹ không có cách nào biết con còn sống hay đã chết," bà Eunhee từng nói với con qua điện thoại vào tháng 12/2020.
Bà biết hành trình qua Thái Lan rất nguy hiểm. "Mẹ luôn lo lắng – nếu con gặp chuyện gì thì sao?"
Hành trình trốn sang Hàn Quốc của Geumseong vô cùng khó khăn và nguy hiểm, có lúc anh gục ngã vì căn bệnh được cho là lao.
"Con chóng mặt đến mức không thể đứng nổi," anh kể. "Khi cuối cùng sang được Thái Lan, có người đã phải cõng con trên lưng."
Chính phủ Hàn Quốc coi người tị nạn Triều Tiên là công dân, theo hiến pháp, và cung cấp nơi ở cho họ.
Sau ba tháng ở Hanawon – trung tâm hỗ trợ định cư tại Seoul – Geumseong, khi đó 15 tuổi, được nhận vào một gia đình nuôi và bắt đầu đi học.
"Con biết mẹ nhớ con tới nhường nào không?" Eunhee hỏi. "Giờ trái tim mẹ mới thực sự bình yên."
Sau khi chia tay con năm 2019, bà Eunhee sống ở đông bắc Trung Quốc với người đàn ông đã "mua" bà. Ông là một người tốt, nhưng bà vẫn nhớ con da diết và luôn mong được đoàn tụ.
Bà đã nhiều lần tìm kiếm Geumseong – trong đó có việc xuất hiện trên một podcast Trung Quốc phổ biến trong cộng đồng người Triều Tiên, mô tả về con trai mình.
Ở Seoul, một người bạn của Geumseong tình cờ nghe được – và ngay lập tức nhận ra đó là anh.
Sau vài cuộc gọi, Geumseong đã có tài khoản WeChat của mẹ.
Họ bắt đầu nói chuyện thường xuyên. Bà Eunhee luôn lo con có ăn ngủ đầy đủ không, và trêu con trai mình về mái tóc ngày càng dài.
Đến tháng 12/2024, bà đưa ra quyết định lớn: sau 5 năm xa cách, bà sẽ tìm cách rời Trung Quốc để sang Hàn Quốc.
Lo sợ điều tồi tệ nếu bị bắt, Geumseong đã van xin mẹ cẩn trọng và cố ngăn bà.
Trong một tháng rưỡi, anh không nhận được tin tức gì.
Rồi một ngày, anh nhận được cuộc gọi về điều mà mình hằng lo sợ.
Ngày 2/1/2025, bà Eunhee bị bắt ở miền nam Trung Quốc gần biên giới Myanmar. Sau đó, bà bị chuyển tới một nhà tù ở đông bắc Trung Quốc cùng những người Triều Tiên khác.
Số người Triều Tiên đào tẩu đến Hàn Quốc hiện nay đã giảm mạnh so với trước.
Sau đại dịch Covid, Triều Tiên và Trung Quốc đã tăng cường kiểm soát biên giới dài 1.420km bằng hàng rào kép và hệ thống giám sát bổ sung.
Năm 2025, chỉ có 223 người đến được Hàn Quốc. Con số này từng là khoảng 1.000 người trước năm 2020.
Con số trước đó thậm chí còn cao hơn. Nạn đói thập niên 1990 đã kích hoạt cho điều mà các tổ chức nhân quyền mô tả là một cuộc di cư thầm lặng qua một đường biên giới với Trung Quốc khi đó còn lỏng lẻo hơn.
Giống như bà Eunhee, nhiều phụ nữ Triều Tiên sang Trung Quốc bị bán làm "cô dâu chợ đen".
Một số kết hôn tự nguyện để gửi tiền về cho gia đình hoặc lên kế hoạch trốn đi.
Những người khác bị lừa sang với lời hứa giúp tìm việc, không hề biết sẽ bị ép kết hôn khi đặt chân qua biên giới.
Sau khi kết hôn, họ thường sống cô lập và luôn lo sợ một ngày bị trả về.
Thị trường "chợ đen cô dâu" này bắt nguồn từ tình trạng mất cân bằng giới nghiêm trọng ở Trung Quốc – với số nam giới ước tính nhiều hơn nữ giới là 34 triệu người.
Đây là hệ quả của chính sách một con trước đây – điều dẫn tới xu hướng lựa chọn giới tính và sát hại trẻ sơ sinh nữ do tâm lý chuộng con trai.
Trong hai năm qua, BBC đã liên lạc qua trung gian với bốn phụ nữ Triều Tiên tại Trung Quốc.
Dù không thể xác minh, câu chuyện của họ tương đồng với hàng trăm cuộc phỏng vấn của các tổ chức nhân quyền trong 20 năm qua.
Họ kể về cuộc sống ở vùng nông thôn gần biên giới, không có giấy tờ hợp pháp, hoàn toàn phụ thuộc vào chồng.
Một người kẻ rằng mình bị bán năm 16 tuổi cho người đàn ông lớn tuổi gần gấp đôi. Bà bị giam vào một nhà kho cạnh nhà và bị cưỡng hiếp trước khi được công bố là vợ sắp cưới. Bà đã sống ở Trung Quốc 15 năm và có hai con.
Chính quyền Trung Quốc biết nơi ở của nhiều phụ nữ này và thường xuyên kiểm tra.
Thỉnh thoảng, cảnh sát khuyến báo những người chồng đó phải kiểm soát vợ, bảo đảm họ không tìm cách bỏ trốn khỏi tỉnh hoặc ra khỏi đất nước. Những người phụ nữ này cho biết nhà chức trách thu thập mẫu nước bọt, dấu vân tay và ảnh của họ nhằm nhận diện khuôn mặt.
Bắc Kinh muốn tránh làn sóng di cư ồ ạt từ Triều Tiên, nhưng dường như chấp nhận giám sát cuộc sống của những "cô dâu" này miễn là họ không gây rắc rối.
Cả bốn người đều nói họ cố gắng xây dựng cuộc sống ở Trung Quốc.
"Tôi gần như hạnh phúc," một người viết.
Những phụ nữ đặt chân được tới Trung Quốc đang sống trong một "nghịch lý tàn khốc", theo Lina Yoon từ tổ chức Human Rights Watch.
"Họ không bao giờ là công dân hợp pháp, không bao giờ an toàn – bị mắc kẹt ở đâu đó giữa việc được dung thứ và bị kiểm soát.
"Việc giam giữ mẹ của Geumseong – một người phụ nữ đã đánh đổi chính tự do của mình để con trai có thể tới được nơi an toàn – cho thấy điều gì sẽ xảy ra với những người cố gắng thoát khỏi hệ thống này."
Nhưng Geumseong nói anh vẫn sẵn sàng quay lại cuộc sống ấy vì mẹ, thay vì để bà bị đưa trở lại Triều Tiên.
"Tôi chỉ muốn bà được phép ở lại Trung Quốc và sống một cuộc đời bình thường bên người chồng bà như trước đây," anh nói.
"Tôi chỉ biết cầu xin Trung Quốc đừng đưa bà trở lại Triều Tiên."