Kwanini vita vijavyo dhidi ya Iran vinaweza kutokea mapema kuliko inavyofikiriwa - Reuters
Hatua moja ya vita vya Iran imemalizika, lakini ulimwengu unaweza kukosea kusitisha kabla ya uchaguzi kwa ajili ya amani ya kudumu.
Uwezo wa kiuchumi wa Tehran utaendelea kuwa na nguvu kupitia uchaguzi wa katikati wa muhula wa Marekani mnamo Novemba, lakini unaweza kudhoofika mara kura zitakapohesabiwa, na hivyo kuongeza hatari ya makabiliano mapya baadaye.
Katika mazingira haya mapya hatari, ulimwengu wote unaweza kujiweka vipi ili kuepuka kuwa uharibifu wa dhamana kwa mara nyingine tena?
Ikiwa mazungumzo ya siku 60 kati ya Marekani na Iran yataleta suluhu la kudumu bado haijulikani - hasa kutokana na mashambulizi ya kulipa kisasi ya mwishoni mwa juma.
Lakini kilicho muhimu zaidi kwa soko ni kwamba makubaliano ya muda yamerejesha mafuta kuruhusiwa kupita Mlango-Bahari wa Hormuz, sehemu muhimu ambayo ilifungwa vilivyo wakati wa mzozo. Hii imerudisha bei ghafi karibu na viwango vya kabla ya vita.
Saa inayoyoma, hata hivyo.
Tangu kuanza kwa vita, wengi - ikiwa ni pamoja na mimi - walibishana kuwa kupanda kwa bei ya mafuta kungechagiza siasa za mzozo kama vile makombora na diplomasia. Hilo sasa linaonekana kutekelezwa.
Huenda vita hivyo vingechukua muda mrefu kuliko ilivyotarajiwa, lakini shinikizo la kiuchumi na kisiasa linaonekana kuathiri pakubwa maamuzi ya Rais Donald Trump; hii inadhihirishwa na utayari wa Marekani kuikubalia Iran mambo mengi iliyokuwa ikiyataka, ikiwa ni malipo ya kufunguliwa tena kwa mlango huo wa bahari.
Tarehe muhimu kwa utawala huo ilikuwa ni wakati wa uchaguzi wa katikati ya muhula nchini Marekani mwezi Novemba – na hali hiyo bado ni hivyo.
Swali linalojitokeza sasa ni nini kitatokea kwa uwiano wa nguvu kati ya Washington na Tehran baada ya wapiga kura kushiriki katika uchaguzi huo.
Amani kwa sasa
Pata habari za kina kutoka BBC News Swahili, moja kwa moja kupitia WhatsApp.
Bonyeza hapa kujiunga
Mwisho wa Whatsapp
Ni wazi kuwa vita hivyo havikupendwa na umma wa Marekani. Kiwango cha jumla cha kukubalika kwa Trump katika kura ya maoni ya *Economist/YouGov* kilishuka kutoka -17 mwanzoni mwa vita hadi -24 kabla ya mfumo wa kusitisha mapigano kutangazwa, na tangu wakati huo kimeimarika kidogo hadi -21.
Kupanda kwa bei za nishati bila shaka kulichangia pakubwa katika hali hii. Kiwango cha jumla cha kukubalika kwa Trump kuhusiana na mfumuko wa bei na gharama za bidhaa kimeshuka sana hadi chini ya -40.
Kiasi gani utawala wa Trump unaweza kudhibiti uharibifu huo kwa sasa kutategemea sana mwenendo wa bei za petroli katika miezi michache ijayo.
Takwimu kutoka kwa Utawala wa Taarifa za Nishati (EIA) zilionyesha kuwa bei katika vituo vya mafuta tayari zimeshuka hadi takriban dola 3.90 kwa galoni, kutoka kilele cha karibu dola 4.50 wakati wa mzozo huo.
Lakini hilo linaweza kurejea iwapo mazungumzo ya amani yatavunjika. Huenda Tehran isihitaji hata kufunga Mlango-Bahari wa Hormuz ili kushawishi bei za nishati.
Huenda ikahitaji tu kuwafanya wafanyabiashara waamini kwamba mtiririko wa mafuta na gesi kupitia Ghuba uko hatarini.
Kiwango hicho cha hatari kinaweza kuchangia haraka bei za mafuta ghafi na petroli, gharama za usafirishaji, mbolea na gharama za pembejeo za viwandani. Katika mwaka wa uchaguzi, hilo linaipa Iran nguvu.
Kwa sasa, wafanyabiashara wa nishati wamekuwa tayari kuchunguza milipuko midogo kati ya Marekani na Iran, huku mafuta ghafi ya Brent yakishuka kwa takriban 40% kutoka kilele cha vita.
Lakini hilo linaweza kubadilika haraka ikiwa inaonekana Iran iko tayari kucheza tena karata yake ya Hormuz.
Hatari iliopo
Uwiano wa nguvu unaweza kubadilika sana baada ya mihula ya kati ya Marekani mnamo Novemba 3, hata hivyo.
Iwapo Warepublican watapoteza viti, Trump anaweza kukabiliana na Bunge la Congress lenye uhasama zaidi au lililogawanyika, na hivyo kufanya iwe vigumu kupitisha bajeti na sheria.
Wanademokrasia kwa sasa wanaongoza katika kura za jumla za bunge kwa zaidi ya asilimia 5, kulingana na RealClear Polling, na wanaaminika kuwa na nafasi kubwa ya kurudisha udhibiti wa Baraza la wawakilishi, ambapo wanahitaji viti vitano pekee.
Kufungamana na watu ndani kunaweza kuongeza kishawishi kwa Trump kutafuta ushindi wa kisiasa nje ya nchi, ambapo anaweza kupata vikwazo vichache kutoka kwa Congress au mahakama.
Wakati Trump anaonekana kuwa na hamu ndogo ya kuanza tena mapigano kamili sasa, amepokea ukosoaji mkali ndani na nje ya nchi kwa makubaliano ya muda ambayo yanaonekana kupendelea Iran.
Zaidi ya hayo, mafungo ya haraka ya Brent yanapendekeza wafanyabiashara wa nishati wanaweza kuondoa hatari ya kisiasa haraka. Hilo linaweza kufanya shinikizo jipya la kijeshi kuvutia zaidi baada ya muda wa kati.
Kwa hivyo Iran inaweza kuwa na kipau mbele kwa sasa, lakini hiyo inaweza kubadilika ikiwa makubaliano hayawezi kukamilishwa ifikapo msimu wa vuli, uwezekano mkubwa kutokana na jinsi pande hizo zilivyo mbali katika mambo muhimu ya kushikamana kama vile mpango wa nyuklia wa Iran.
Matokeo ya mvutano huu sio vita vya kudumu, lakini hatari inayoendelea.
Mikakati ilio salama
Hiyo inawaacha waagizaji wakubwa wa nishati - kama Ulaya na sehemu kubwa ya bara Asia - katika hatari ya kuongezeka kwa bei ya mafuta na gesi na kukatizwa kwa usambazaji wa mbolea na bidhaa zingine katika miaka ijayo.
Ulinzi bora kwa nchi hizi unaonekana kuwa rahisi: punguza kiwango cha mafuta yanayoagizwa kutoka nje kwa uchumi wao.
Ulaya inaonekana kuwa imepata funzo. Baada ya misukosuko miwili ya nishati katika miaka mitano, serikali nyingi katika eneo hilo zinatafakari upya uzalishaji wa mafuta na gesi wa ndani ya nchi - suluhu la muda mfupi - na kuongeza kasi ya uwekezaji katika nishati mbadala na nishati ya nyuklia ili kuwa tegemezi kidogo kwa nishati ya mafuta kutoka nje.
Ndiyo, mabadiliko haya yangeongeza utegemezi wa ugavi kwa China, mhusika mkuu katika teknolojia inayoweza kurejeshwa. Lakini asili ya utegemezi huo ni tofauti na kuegemea kupita kiasi kwa nishati kutoka nje.
Iwapo uagizaji wa gesi na mafuta kutoka nje utakatizwa, mitambo ya kuzalisha umeme na mitambo ya kusafisha inayotegemea huwa chini ya shinikizo la haraka. Lakini ikiwa China itazuia usafirishaji wa seli za jua au mitambo ya upepo, mashamba yaliyopo ya nishati ya jua na upepo kwa kiasi kikubwa yangeendelea kufanya kazi. Je, ni mkakati gani ulio salama zaidi?
Awamu moja ya vita vya Iran inaweza kuwa inaisha, lakini mapigano ya muda mrefu zaidi yanaweza kuwa yanaanza - na nchi zilizo hatarini zitakuwa busara kujiandaa kwa hilo.
(Maoni yaliyotolewa hapa ni ya Joachim Klement, mtaalamu wa mikakati ya uwekezaji wa Panmure Liberum.)