Die Nasionale Vervolgingsgesag (NVG) se ondersoekdirektoraat teen korrupsie (Idac) het Saterdag ontken dat hy senior lede van die polisie doelbewus teiken. Dit volg ná die arrestasie van 12 senior polisiebeamptes en die betekening van dagvaardings aan die nasionale polisiekommissaris.
Die saak hou verband met ʼn omstrede en beweerde onreëlmatige kontrak wat deur die polisie aan die maatskappy Medicare 24 toegeken is. Dié maatskappy behoort aan Vusimuzi “Cat” Matlala, wat self ook ‘n beskuldigde in die saak is.
Volgens Henry Mamothame, woordvoerder van Idac, is die bewerings dat die direktoraat ʼn agenda teen die polisie het, ongegrond. Hy sê die saak is reeds in 2024 vir ondersoek na Idac verwys.
“Die NVG het van die begin af aangedui dat hierdie aangeleentheid in 2024 na Idac verwys is, waartydens ondersoeke gedoen is. Dit is ook noodsaaklik om kennis te neem dat hierdie saak deur die polisie se eie risiko-ouditeenheid na Idac vir ondersoek verwys is, nadat vermoedens van onreëlmatighede ontdek is,” sê Mamothame.
Sosiale media en ‘vals narratiewe’
Idac het sy misnoeë uitgespreek oor gerugte op sosiale media dat die inhegtenisnemings verband hou met verklarings by die Madlanga-kommissie van ondersoek en die parlementêre ad hoc-komitee wat bewerings van die KwaZulu-Natalse polisiekommissaris in Junie 2025 ondersoek het.
Mamothame waarsku dat hierdie tipe bespiegelings gevaarlik is.
“Dit is onverantwoordelik en roekeloos van sekere sektore van die samelewing en individue om ʼn narratief te skep dat die inhegtenisnemings die gevolg was van verklarings wat by die Madlanga-kommissie van ondersoek en die parlementêre ad hoc-komitee gemaak is.
“Idac respekteer die werk van die kommissie en die ad hoc-komitee en sal die aanbevelings wat volg, nakom,” verduidelik hy.
Volgens Idac is sulke vals narratiewe daarop gemik om verdeeldheid binne wetstoepassingspartye te saai. Mamothame beklemtoon dat Suid-Afrikaners juis wil sien dat die wiele van geregtigheid deur samewerking draai, nie deur onderlinge konflik nie.
Toesig en aanspreeklikheid
In antwoord op kritiek dat Idac buite sy magte optree, het die direktoraat daarop gewys dat daar streng toesig oor hul werk is. ʼn Regter is aangestel om te verseker dat die afdeling aan alle regsvoorskrifte voldoen en aanspreeklik gehou word.
“Idac is, soos baie ander wetstoepassingspartye, nie onafhanklik van die wet soos deur die vals narratiewe uitgebeeld word nie. ʼn Regter is aangestel om toesig te hou en te verseker dat daar nakoming en aanspreeklikheid is oor hoe die afdeling funksioneer.
“Dit bied ook aan elke lid van die samelewing ʼn platform om enige onbehoorlike optrede deur enige amptenaar in die afdeling, insluitend die ondersoekdirekteur, aan te meld,” sê Mamothame.
Hy waarsku dat vals en ongegronde aanvalle die lewens van ondersoekbeamptes en hul gesinne kan bedreig, maar dat dit Idac nie sal keer om sy werk binne die perke van die wet voort te sit nie.
Geregtigheid sonder vrees of guns
Die direktoraat het voorts ʼn beroep op die publiek gedoen om die hofprosesse te respekteer sodat al die getuienis in die Medicare 24-saak behoorlik bespreek kan word. Mamothame sê alle aksies het tot dusver streng volgens die wetlike voorskrifte geskied.
“Idac, as ʼn belangrike afdeling binne die NVG, hou vas aan die beginsel van ondersoek en vervolging sonder vrees, voorkeure of vooroordeel. Elke aksie is volgens die regte toepaslike regsprosesse gedoen, en die inhegtenisnemings is gebaseer op bewyse wat tot dusver ingesamel is.”
Met die kritiek dat sekere ander individue ook aangekla moes word, sê Mamothame dat hulle slegs kan werk met die getuienis wat tans tot hul beskikking is.
“Indien die Madlanga-kommissie nuwe inligting na Idac verwys, sal dit hanteer word.”
Mamothame benadruk dat geen reëls oortree is tydens die inhegtenisneming van die beskuldigdes in die Medicare 24-saak of enige ander saak waar hulle gedagvaar is om voor die hof te verskyn nie.
“Idac sal nie toelaat dat misdaad floreer nie en doen alles in sy vermoë om dit binne die raamwerk van sy mandaat te voorkom.”