Die verhouding tussen Donald Trump, die Amerikaanse president, en Benjamin Netanyahu, Israel se eerste minister, word opnuut op die proef gestel nadat Netanyahu ʼn Gaza-plan wat deur Hamas aanvaar is, verwerp het.
Netanyahu het Sondag die Amerikaans gesteunde plan verwerp, ondanks Trump se steun daarvoor. Netanyahu het glo ook die versekering ontvang dat Israel nie onmiddellik sy magte uit Gaza hoef te onttrek nie.
Die Israelse eerste minister se besluit kom nadat hy die afgelope week sy kritiek op die plan geleidelik verskerp het en ook toenemende teenkanting van sy regse politieke bondgenote ervaar het.
“Israel verwerp die 15-punt-dokument,” het Netanyahu tydens ʼn kabinetsvergadering gesê, met verwysing na die plan wat Hamas einde Julie aanvaar het.
“Die Israelse weermag sal geen onttrekking uitvoer totdat Hamas werklik ontwapen is nie, en sal voortgaan om bedreigings teen ons magte en ons burgers te verydel.”
Hoewel Netanyahu Trump as “ons grootste vriend in die Withuis” bestempel het, het hy dit terselfdertyd duidelik gemaak dat Israel nie bloot met die Amerikaanse president se voorstelle sal saamstem nie.
“Hulle het idees; sommige daarvan is vir ons aanvaarbaar en sommige nie, en ons weet hoe om op hierdie sake by ons standpunt te bly,” het Netanyahu gesê.
Verkiesings plaas Netanyahu onder druk
Netanyahu se verwerping van die plan kom te midde van toenemende politieke druk voor Israel se verkiesing op 27 Oktober.
Netanyahu, Israel se langsdienende eerste minister, loop volgens sommige peilings gelyk met sy teenstanders of is selfs ʼn kortkop agter hulle.
Dit is Israel se eerste verkiesing sedert Hamas se verwoestende aanval op 7 Oktober 2023, wat die oorlog in Gaza ontketen het.
Peilings toon dat die Gaza-plan nie gewild by Netanyahu se regse steunbasis is nie. Lede van sy verregse kabinet het hom ook aangemoedig om die plan van die hand te wys.
‘Die enigste pad vorentoe’
Nickolay Mladenov, die top-gesant van Trump se sogenaamde Raad van Vrede, wat met die uitvoering van die plan gemoeid is, het intussen die ooreenkoms verdedig.
Mladenov het aan Israel se Channel 12 gesê die plan is daarop gemik om te voorkom dat ʼn herhaling van die aanval van 7 Oktober plaasvind.
“Die opsie wat ons vandag aanbied, is die enigste pad vorentoe wat verseker dat hierdie tragedie nie weer gebeur nie,” het Mladenov gesê.
Hy sê hy hoop op ʼn “positiewe uitkoms” uit verdere gesprekke met Israel.
Mladenov het die jongste fase van die ooreenkoms as ʼn verbintenis tussen die VSA, Hamas en die Raad van Vrede beskryf. Israel is opvallend genoeg nie in dié beskrywing ingesluit nie.
Hy het benadruk dat Israel geen verpligtinge sal hê voordat Hamas al sy wapens neergelê het nie – tot selfs Kalasjnikof-gewere.
Volgens Mladenov sal Israel egter uiteindelik sy magte uit Gaza moet onttrek.
Hamas, wat die plan in die openbaar gesteun het dae nadat hy ʼn nuwe leier, Khalil al-Hayya, aangewys het, het intussen ʼn beroep op Washington gedoen om druk op Netanyahu uit te oefen.
Bassem Naim, ʼn lid van Hamas se politieke buro, het aan AFP gesê Hamas verwag van die bemiddelaars en die VSA as waarborggewer om Netanyahu en sy regering te dwing om by die plan te hou.
“Ons verwag dat die bemiddelaars en die Amerikaanse waarborggewer druk op Netanyahu en sy regering sal uitoefen om by die padkaart te hou en nie die proses om binnelandse politieke en verkiesingsredes te belemmer nie,” het Naim gesê.
Hamas het in ʼn verklaring herhaal dat hy steeds tot die plan verbind is.
Spanning tussen Trump en Netanyahu
Netanyahu het tot onlangs sy verhouding met Trump as een van sy belangrikste politieke sterkpunte voorgehou.
Trump het Israel op buitengewone maniere gesteun, onder meer deur die Amerikaanse ambassade na Jerusalem te verskuif.
Die twee leiers het egter reeds vroeër vanjaar oor Iran verskil.
Trump het einde Februarie saam met Netanyahu ʼn oorlog teen Iran begin, maar die twee se benaderings het later verskil toe Trump ʼn skietstilstand en daaropvolgende skikking nagestreef het. Die konflik het intussen Trump se gewildheid benadeel en oliepryse laat styg.
Netanyahu het Sondag ook sy harde standpunt oor Iran herhaal.
“Met ʼn ooreenkoms of sonder ʼn ooreenkoms, solank ek eerste minister is, sal Iran nie kernwapens hê nie,” het Netanyahu gesê.
Dit is ʼn doelwit wat hy reeds lank voorhou te midde van sy bewerings dat Iran daarna streef om kernwapens te bekom.
Netanyahu het verlede week ook nuwe aanvalle op Libanon gelas nadat Israel beweer het dat Hezbollah, wat deur Iran gesteun word, ʼn skietstilstand oortree het.
Dit het gebeur terwyl Israel en Libanon terselfdertyd Amerikaanse bemiddelde gesprekke gevoer het.
Gevegte in Gaza duur voort
Die Gaza-plan is die jongste fase van ʼn skietstilstand wat in Oktober deur die VSA bemiddel is. Die skietstilstand het Israelse militêre optrede in Gaza verminder, maar nie heeltemal beëindig nie.
Ondanks Netanyahu se verwerping van die plan blyk dit dat Israelse militêre operasies in Gaza sedert die aankondiging daarvan afgeneem het. Die operasies het egter nie heeltemal tot stilstand gekom nie.
Verskeie mense is Sondag in Israelse aanvalle gewond, onder wie ʼn kind wat na ʼn hospitaal in Khan Yunis geneem is.
Volgens die gebied se departement van gesondheid is 1 258 Palestyne sedert die skietstilstand in Israelse operasies dood. Die departement funksioneer onder Hamas se beheer, terwyl die VN sy syfers as betroubaar beskou.
Die Israelse weermag het intussen berig dat vyf van sy lede in dieselfde tydperk dood is.