Copyright (C) 2007 by Ermes Culos.
Il Vanzeli di Mateo
(The Gospel of Matthew)
Friulian Translation
by
Ermes Culòs
Copyright Ermes Culòs. All rights reserved 2007
Introductory Note
In a scene of the 1993 film Being Human, Robin
Williams, in the guise of a sort of everyman, encounters and
falls deeply in love with a young woman (Anna Galiena)
somewhere in the European Alps. Nothing unusual in that: it
happens all the time. The relationship is made somewhat
unusual by the fact that the woman speaks a language he
does not understand. The point made in that scene is that
love transcends language barriers. Nothing particularly odd
in that, either. What is truly remarkable is that the movie
chose to use a language thatexcept for its sweet sounds
would be sure to be total gibberish to audiences everywhere.
The chosen language was Friulian.
Now it is not true that Friulian is unintelligible to everyone.
In fact, it is understood by perhaps several hundred thousand
people in the northeasternmost corner of Italy, known as
Friuli. What is true is that the number of people who
actually speak the language appears to be diminishingand
fast. There is an evolutionary process at work that is not
kind to small languages like Friulian: they tend to be
gobbled up by the much bigger and successful languages
like Italian. My translation of The Gospel of Matthew,
therefore, can be seen as an attempt, even if very small, to
slow down or delay a process that may ultimately be
inevitable. Much the same can be said of my other
translations.
But my translation of this Gospel goes beyond that. It is an
attempt to answer an intriguing question. Jesus and the
people who followed him were simple people and spoke the
language of simple people, of fishermen and vineyard
workers. We can grant that the language of most translations
of the Gospel of Matthewand indeed of the whole Bible
is simple enough; but we all know that its simplicity has the
extraordinary elegance that speaks of sophistication. The
King James version is not the only one to fit that category.
Friulian, insteadespecially the Friulian of my translation
(used in some of the poetry of Pasolini)is truly the
language of the people: tillers of the soil, vineyard
workersthat sort. What better way can there therefore be
to know how Jesus and his disciples truly expressed
themselves than to hear them speak in the simple, lowly
Friulian?
I like to think that my translation offers that opportunity.
Ermes Culòs
Ashcroft
February 2007
Pronunciation guide for readers of Friulian
(This guide is of particular importance because the Friulian
used in this translation is Western Friulian, which is in some
ways significantly different from the more broadly used and
understood Eastern Friulian.)
Guida a la pronuncja dai vocàbuj
uàs ta chista tradusiòn
Vocàls:
Li vocals a vàn pronuncjàdis coma ches dal taliàn. Lacènt
vièrt ( ` ) al è uàtdi sòlit par indicà la sìlaba ca risèif
lacènt naturàl da la peràula o pur par indicà significàs
diferèns da la peràula, coma par eèmpli nòta e notà.
Li règulis dal acènt ta la parlada di Cjaarsa no si sòn
encjamò critaliàdis in ta una maniera unica e consistenta.
Una regula ca sta cjapànt piè, peròe che jò i ui (cun
cualchi ecesiòn, coma ta malora e salàlu) ta chista
tradusiòna è chista:
Lacènt gràfic al vèn uàt in ta chiscju caus, ca fòrmin la
magjoransa da li peràulis:
Ta dùtis li peràulis plànis ca finìsin in consonànt: dùtis,
plànis, etc.
Ta dùtis li peràulis trònchis ca finìsin in vocàl: cjadrèa,
sigà, etc.
Ta dùtis li peràulis sdrùsulis: scrìvilu, pènsilu, etc.
Ta dùtis li peràulis trònchis ca finìsin in consonànt.
Par raòns di semplicitàt a no sòn uàs altri acèns (coma
chel sieràt o chel dopli). Coma tal cau di nòta e notà,
la distinsiòn di significàt a è rindùda asàj ben dal acènt
vièrt.
Consonàns:
1. La i-lùngja ( j ) a è uàda par indicà il sun da la j
in peràulis coma jò e cjàsa.
2. La z a è sempri dolsa, coma ta li peràulis zìn e
zìmul.
3. La s a è cuai sempri dura, coma ta li peràulis
stala, strapàs e maestro. Ogni tant a ritèn il
sun dols, coma tal taliàn; par eèmpli sdrondenà,
sbàti, e slungjà. Cuant che la s in miès di
dos vocàls a è dolsa, a vèn indicada cul sen diacritic
?, coma ta scju eèmplis chì: caua, muliìn,
Cjaarsa.
4. La c o la g seguìda da la i-lùngja a ghi conferìs
a la c o a la g il sun mol coma ta li peràulis
dincj e grancj opùr dòngja e stàngja.
La tradusiòn a no fa distinsiòn fra la c dura e la
q.
Sul uu da li virgulètis ..:
Chì i seguìs la convensiòn americana, di meti la virgula e il
punto sempri dentri da la virguleta finàl.
Eempli: Chistu, a ghi à dita, al è me fì.
Mateo
Genealogia di Gjeù Crist fì di David, fì di
Abram:
1 Abràm al era il pari di Iac
Iac il pari di Jacu,
Jacu il pari di Gjuda e daj so fràdis,
2Gjuda il pari di Pares e di Zara di Tamar,
Pares il pari di Erom,
Erom il pari di Ram,
4Ram il pari di Aminadab,
Aminadab il pari di Naason,
Naason il pari di Salmon,
5Salmon il pari di Boas di Racab,
Boas il pari di Obed di Rut,
Obed il pari di Gjese
6e Gjese il pari dal Re David.
David al era il pari di Salomon da chè
ca era stada fèmina di Urìa,
7Salomon il pari di Roboam,
Roboam il pari di Abìa,
Abìa il pari di Aa,
8Aa il pari di Gjoafat,
Gjoafat il pari di Joram,
Joram il pari di Uìa,
9Uìa il pari di Joatam,
Joatam il pari di Acaz,
Acaz il pari di Eechia,
10Eechia il pari di Manas,
Manas il pari di Amon,
Amon il pari di Gjoia,
11Gjoia il pari di Jeconia e daj so fradis
Al timp dal eilio in Babilonia.
12Dopo leilio in Babilonia:
Jeconia al era il pari di Salatiel,
Salatiel il pari di Zorobabel,
13Zerobabel il pari di Abiud,
Abiud il pari di Eliachim,
Eliachim il pari di Aor,
14Aor il pari di Sadoc,
Sadoc il pari di Achim,
Achim il pari di Eliud,
15Eliud il pari di Eleaar,
Eleaar il pari di Matan,
Matam il pari di Jacu,
16E Jacu il pari di Bepi, lomp di Maria,
Che da ic al è nasùt Gjeù, clamàt Crist.
17Cussì a sòn stàdis cutuàrdis generasiòns da Abram a David,
cutuàrdis da David al eilio in Babilonia, e cutuàrdis dal
eilio al Crist.
La Nasita di Gjeù Crist
18 Èco coma ca è capitada la nasita di Gjeù Crist: so mari
Maria a ghi era stada prometuda coma sposa a Bepi, ma
prima ca si metèsin a vivi insièmit ic a sia cjatada plena par
opera dal Spirit Sant. Par via che Bepi il so omp al era un
omp just e a nol voleva umiliala in public, al veva decidùt di
divorsiala in segret.
20Ma dopo cal veva decidùt di fa cussì, al à jodùt ta un sun
un ànzul dal Signòu ca ghi à dita: Bepi fì di David, nosta
vej poura di partati a cjaa Maria coma fèmina to, che sè che
in ic a à concepìt al vèn dal Spirit Sant. Ic a farà nàsi un fì, e
tu ti ghi daràs in nòn Gjeù , parsè che luj al salvarà il so
pòpul daj so pecjàs.
22 Dut chistu al è susedùt par ca si averàs sè cal veva dita il
Signòu par bocja dal profeta: La vèrgin a zarà a concepì e a
vej un frut cal vegnarà clamàt Imanuèlcal vòu dii Diu
cun nuàltris.
23Cuant che Bepi a si à sveàt dal so sun, al à fàt sè ca ghi
veva ordinàt lànzul dal Signòu e al à partàt Maria a cjaa so
coma spoa. Ma a nol à cognosuda prin che ic a vès vùt il so
prin fì, che luj a ghi à dàt il nòn di Gjeù.
La Visita daj Magi
2 Dopo che Gjeù al era nasùt a Betlem in Gjudea al timp
dal re Erod, i Magi a sòn vegnùs dal est a Gjerualem e a àn
domandàt: Indulà cal è chèl cal è nasùt re daj Ebreos? I vìn
jodùt nàsi la so stela e i sìn vegnùs a adoralu.
3Cuant che il re Erod al à sintùt chistu al è restàt turbàt, e dut
Gjerusalem cun luj. Clamàt insièmit ducju i pì grancj prèdis
dal pòpul e i espèrs da la les, a ghi à domandàt indulà cal
veva da nàsi il Crist. A Betlem in Gjudea, a àn rispundùt,
parsè che cussì a è stàt scrìt dal profèt:
6Ma tu, Betlem, tal stat di Gjuda,
i no ti sòs par nuja fra i pì pìsuj regnàns di Gjuda;
parsè che da te al vegnarà fòu un principe
cal sarà pastòu dal me pòpul Israel.
7Alora Erod al à clamàt in segrèt i Magi e da lòu al à cjatàt
fòu il momènt precìs ca si veva fàt jodi la stela. A ju à
mandàs a Betlem e a ghia dita: Zèit e vuardàit ben indulà
cal è il frut. Apèna chi lu vèis cjatàt, fèjmilu savèj, chi pòsi
encja jò zì a adoràlu.
9Dopo ca vèvin sintùt il re, a èrin zùs pa la so strada, e la
stela ca vèvin jodùt al est a veva paràt via davànt di lòu fin
ca si veva fermàt insima dal post indulà cal era il frutùt. Al
jodi la stela a vèvin sintùt na granda contentèsa. Rivànt ta la
cjaa e jodìnt il frutùt cun so mari Maria, a si sòn inclinàs
davànt di luj e a si sòn metùs a adoralu. Dopo a àn vierzùt i
so teòrus e a ghian preentàt regaj di oru e di incèns e di
mira. E sicoma ca èrin stàs viàs ta un sun di no tornà là di
Erod, a sòn tornàs tal so paìs par naltra strada.
La Fuga in Egjt
13Apèna ca èrin partìs, un ànzul dal Signòu a ghia comparìt
a Bepi ta un so sun, e a ghi à dita: Lèva sù; cjòj sù il frutùt
e scjampa cun so mari in Egjt. Resta là fin chi no vegnaràj a
vertìti, che Erod a si metarà a vuardà pal frut par copalu.
14Cussì al è levàt, e durànt la nòt al à cjapàt sù il frut e cun so
mari al è zùt in Egjt, indulà cal è stàt fin a la muart di Erod.
E cussì a è susedùt sè che il Signòu al veva dita par bocja
dal profèt: Dal Egjt i ài clamàt me fì.
16Cuant che Erod a sia necuàrt cal era stàt cjòlt inzìru daj
Magi, a sia infuriàt e al à dàt lòrdin di copà ducju i frutùs
di Betlem ca vèvin mancu di doj àis, secònt il timp ca ghi
era stàt dàt daj Magi. Alora sè ca era stàt dita dal profeta
Gjeremia a siera verificàt.
18Na vòus a si sìnt a Rama,
ca plàns cun grant lamìnt,
Rachel a plàns paj so frus
e a no vòu èsi cunfuartada,
parsè ca no sòn pì.
A Tòrnin dal Egjt
19Dopo la muart di Erod, un ànzul dal Signòu a ghia
comparìt a Bepi in Egjt ta un sun e a ghi à dita, Leva sù;
cjòj cun te il frutùt e so mari e và ta la cjera di Israel, che
chej ca volèvin cjòjghi la vita al frut a sòn muàrs.
21Cussì al è levàt sù, al à cjòlt sù il frut e so mari e al è zùt ta
la cjera di Israel. Ma cuant cal à sintùt che Archelaus al
regnava in Gjudea tal post di so pari, al à vùt poura di zì là.
Esìnt stàt viàt ta un sun, a si à ritiràt invensi tal distrèt di
Galilea, e al è zùt a stà ta un paeùt clamàt Nazaret. Cussì a
si à averàt sè ca era stàt dita daj profès: Al vegnarà clamàt
il Nazaren.
Zuan Batista al Prepara la Strada
3 Ta chej dìs là Zuan Batista al vegneva a predicjà tal
deèrt di Gjudea, e al dieva: Pentìvi, che il regnu dal cjel
al è visìn. Chistu al è chèl cal era stàt minsonàt dal profeta
Zaìja:
La vòus di un cal stà clamànt tal deert:
Preparàjghi la strada al Signòu,
indresàit i trojs par luj.
4I vistìs di Zuan a èrin fàs cul pel dal camèl, e al veva na
sintùra di coràn atòr daj so flancs. Al mangjava cavalètis e
mièli salvàdi. La zent a zeva a cjatàlu da Gjerualem e da
duta la Gjudea e da la zona dal Gjordàn. A confesàvin i so
pecjàs e luj a ju batieava in tal Flun Gjordàn.
7Jodìnt però che tancju Farièos e Saducèos a vegnèvin lì cal
era cal batieava, a ghi à dita: Scjàp di vìparis! Cuj vi àja
viàt di scjampà da lira ca stà par vignì? Fèit jodi il frutàn
cal dimostri chi sèis pentìs.
E no stèit crodi di podèj dii fra di vuàltris, I vìn Abram par
pari. I vi dìs che da chisti pièris Diu al pol fà vignì fòu fioj
di Abram. La manara a è belzà ta la socja da li plàntis, e
ogni àrbul ca nol prodùs frutàn bon al vegnarà tajàt jù e
butàt tal fòuc.
11I vi batièi cu laga da la penitensa. Ma dopo di me al
vegnarà un cal è pì potènt di me, che jò i no mèriti nencja di
partà i so sànduj. Luj a vi batiearà cul Spirit Sant e cul
fòuc. Al ten il crivièl in man, al netarà la so àia, al metarà il
furmìnt tal solàr, e al bruarà la pula cu na flama ca durarà
par sempri.
Il Batièin di Gjeù
13Gjeù al è alora vegnùt da la Galilea al Giordan par fasi
batieà da Zuan. Zuan però al voleva impedilu, diìnt: Jò
iai bisugna di vignì batieàt da te, e tu i ti vèns chì di me?
Gjeù a ghia rispundùt: Lasa ca sedi cussì par adès; a
convièn chi fèdin cussì par fà dut sè ca è just. Zuan alora al
à consentìt.
16Apèna che Gjeù al era stàt batieàt, al è zùt fòu ta laga. In
chel momènt il cjel a sia vierzùt, e luj al à jodùt il spirit di
Diu vignì jù coma na colomba imparora di luj. E na vòus
dal cjel aa dita: Chistu al è il benamàt di me fì, che jò di
luj i soj tant contènt.
La Tentasiòn di Gjeù
4 Alora Gjeù al è stàt menàt dal Spirit tal deèrt par vignì
tentàt dal diàu. Dopo vej diunàt cuaranta dìs e cuaranta nòs,
al veva fan. Il tentatòu a ghia zùt visìn e a ghia dita: Si ti
sòs il Fì di Diu, dìighi a scju claps di doventà pan.
4Gjeù al à rispundùt: Cussì a è scrìt: Lomp a nol vìf di pan
e basta, ma di ogni peràula ca vèn fòu da la bocja di Diu.
5Alora il diàu a lu à partàt ta la sitàt santa e a lu à fàt stà tal
punt pì alt dal templi. Si ti sòs il Fì di Diu, al à dita, bùtiti
jù, che cussì a è scrìt:
A ghi darà ordins ai ànzuj par te
e lòu a ti tegnaràn alt ta li so mans,
chi no ti zaràs a tocjà il piè ta nisùn clap.
Gjeù a ghia rispundùt: A è pur scrìt cussì: Nosta tentà il
Signòu Diu to.
Di nòuf il diau a ju à partàs ta na montagna amondi alta e a
ghia fàt jodi ducju i stas di stu mont e il so splendòu. I ti
daj dut chistu, a ghia dita, si ti ti sbàsis davànt di me e i ti
mi adòris.
10Ma Gjeù a ghia rispundùt: Lontàniti di me, Sàtan! Parsè
ca è scrìt: Adorèa il Signòu Diu to, e servìs doma luj. Alora
il diau a lu à lasàt, e I ànzuj a sòn vignùs a tìndilu.
Gjeù al Taca il so Ministeri
12Cuant che Gjeù al à sintùt che Zuan al era stàt metùt in
preòn, al è tornàt ta la Galilea. Lasàt Nazaret al è zùt a vivi
a Capernau, cal era in banda dal lac visìn di Zebulun e
Naptali par ca vegnès fàt sè ca era stàt dita par bocja dal
profeta Zaìja:
15Cjera di Zebulun e cjera di Naptali,
la strada pal mar, ca seguìs il Gjordàn,
Galilea da li zens
la zent ca vìf tal scur
a à jodùt una granda lus;
su di chej ca vìvin tal post da lombrena da la muart
una lus a sia levàt.
17Da chel momènt lì, Gjeù a sia metùt a predicjà, Pentivi,
che il regnu dal cjel al è visìn.
18Cjaminànt in banda dal Mar di Galilea, Gjeù al à jodùt doj
fràdis, Simon clamàt Pieri e so fradi Drea. A stèvin tirànt na
reit tal lac, parsè ca èrin pescjadòus. Vegnèit davòu di me,
a ghia dita Gjeù, e i vi faraj pescjadòus di òmis. E lòu
aan lasàt li so rètis e a ghi sòn zùs davòu.
21Zìnt pìndavànt, al à jodùt altri doj fràdis, Jacu di Zebedeu
e so fradi Zuan. A èrin ta na barcja cun so pari Zebedeu, e a
stèvin preparànt li so rètis. Gjeù a ju à clamàs, e lòu a àn
sùbit lasàt la barcja e so pari e a lu àn seguìt.
23Gjeù al è zùt par duta la Galilea, insegnànt ta li so
sinagòghis, predicjànt li buni nòvis dal regnu, e vuarìnt ogni
infermitàt e malatìa dal pòpul. Nuvitàs di luj aan fàt il ziru
da la Siria, e la zent a ghi à partàt a luj ducju chej ca èrin
malàs cun ogni sorta di malatia, chej ca sufrìvin tancju
dolòus, i indemoniàs, i epilètics, e i paraliàs; e luj a ju à
curàs. E tanta, ma tanta zent da la Galilea, da Decapoli,
Gjerualem, Gjudea e da la zona dal Gjordàn a si è metuda a
seguilu.
Il Discors ta la Montagna
Li Beatitùdinis
5 Cuant cal à jodùt duta che zent, al è zùt sù ta na montagna
e a sia sintàt jù. I disèpuj a ghi sòn zùs visìn, e luj al à tacàt
a fàjghi i so insegnamìns, diìnt:
3Beàs a sòn i puòrs in spìrit,
che sò al è il regnu dal cjel.
Beàs chej ca plànzin,
ca saràn confuartàs.
Beàs i puarès,
che lòu a ereditaràn la cjera.
Beàs chej ca sòn plens di fan e sèit pa la gjustisia,
che lòu a vegnaràn sodisfàs.
Beàs i miericordiòus,
ca cjataràn la miericordia.
Beàs i purs di còu,
che lòu a jodaràn Diu.
Beàs chej ca lavòrin pa la pas,
ca vegnaràn clamàs fìs di Diu.
Beàs i perseguitàs par caua da la ingjustisia,
che sò al sarà il regn dal cjel.
11E beàs i sèis vuàltris cuant chi vegnèis insultàs e
perseguitàs, e cuant ca vi diaràn ogni sorta di cativeria par
caua me. Stèit alègris e contèns, parsè che granda a sarà la
vustra ricompensa tal cjel, che in ta la stesa maniera aan
perseguitàt i profès ca sòn vegnùs prima di vuàltris.
Sal da la Cjera e Lus dal Mont
13 Vuàltris i sèis il sal da la cjera. Ma se il sal al pièrt il so
savòu, coma a si fàja a salàlu di nòuf? A nol è pì bon par
nuja, ma doma par vignì butàt fòu e vignì pestasàt daj òmis.
Vuàltris i sèis la lus dal mont. Na sitàt insima di na
montagna a no pòl restà platada. E nencja a pòl la zent
impijà un lampiòn e platàlu sot di un cujèrti par ca nol fedi
lus. Invensi a lu impicja in alt ca ghi dedi lus a ducju chej da
la cjaa. Ta la stesa maniera lasàit che la vustra lus a lui
davànt daj òmis, ca pòsin jòdi li vustri buni òperis e rìndighi
gloria al vustri Pari cal è tal cjel.
Il Completamìnt da la Les
17 No stèit pensà chi sedi vegnùt par abulì la Les o i Profès;
i no soj vegnùt par abulìju ma par completàju. I vi dìs la
veretàt, che fin ca no sparìsin nè cjel ne cjera, nè la pì pìsula
lètera, nèl pì pìsul sèn di pena, nisùn aspièt da la Les al
sparirà sensa che dut a no sedi prima completàt. Ogni un cal
trasgredìs encja il pì pìsul di chìscjus comandamìns e a ghi
insegna a àltris di fa altritànt al vegnarà consideràt il pì pìsul
tal regnu dal cjel, ma chèl cal pratica e al insegna scju
comandamìns al vegnarà clamàt grant tal regnu dal cjel.
Parsè che jò i vi dìs che se la vustra gjustisia a no sorpasarà
chè daj Farièos e daj insegnàns da la les, i no zarèis di sigùr
dentri dal regnu dal cjel.
LOmicìdi
21I vèis sintùt ca ghiè stàt dita a la zent tant timp fa: No
stèit copà, e ducju chej ca còpin a vegnaràn metùs sot judìsi.
I vi dìs pur che cualsiasi cal è rabiàt cun so fradi al vegnarà
metùt sot judìsi. E i vi dìs encja chistu, che chèl ca ghi dìs
Raca a so fradi al varà da rispùndighi al Sinedri. Ma ogni un
cal dìs Pajàso! al è in pericul di vignì casàt tal fòuc dal
infièr.
23Duncja, si ti preentis la to oferta tal altàr e là i ti ti
recuàrdis che to fradi al à alc cuntra di te, lasa la to oferta
davànt dal altàr. Và prima a fà la pas cun to fradi e vèn dopo
a ufrì il to regàl.
25Mètiti dacòrdu a la svelta cul to aversari cal vou partati
in cort. Falu mentri chi ti sòs encjamò pa la strada cun luj, o
al pòl mètiti in man dal gjudice e il gjudice al pòl consegnati
a un vuardiàn cal pòl mètiti in preòn. I ti dìs la veretàt, chi
no ti vegnaràs fòu fin chi no ti varàs pajàt lùltin schèj.
LAdulteri
27I vèis sintùt ca è stàt dita: No stèit cometi adulteri. Ma jò i
vi dìs che ogni un cal vuarda na fèmina cu la voja taj vuj al à
belzà cometùt adulteri cun ic tal so còu. Se il to vuli destri a
ti fa comèti un pecjàt, gjàvilu fòu e bùtilu via. A è mièj chi ti
pièrdis una part dal to cuarp sinò che dut il to cuarp al vegni
casàt tal infièr. E se la to man destra a ti fà comèti un pecjàt,
tàjla e bùtila via. A è mièj chi ti pièrdis una part dal to cuarp
che dut il to cuarp al zedi tal infièr.
Il Divòrsiu
31A è stàt dita: Cualsìasi cal divorsièa la so fèmina al à da
dàjghi un certificàt di divòrsiu. Ma jò i vi dìs che ogni un
cal divorsièa la so fèmina, fòu che cuant ca ghi è infedèl, a
la costrìns a doventà na adultera, e cualsiasi cal spoa na
fèmina divorsiada al comèt adulteri.
Zuramìns
33I vèjs encja sintùt ca ghi è stàt dita a la zent tant timp fa:
No stèit rompi li promèsis, ma mantegnèit li promèsis chi
ghi vèjs fàt al Signòu. Ma jò i vi dìs: No stèit maj zurà, nè
pal cjel, parsè cal è il trono di Diu, nè pa la cjera, ca è il
sgabèl paj so piè, nè par Gjerualem, ca è la sitat dal Grant
Re. E no stèit zurà pal vustri cjaf, che vuàltris i no podèjs fà
nè un cjavièl blanc nè un neri. Siguràisi doma che il vustri
Sì al sedi Sì, e il vustri No, No; il pì di cussì al vèn
dal malìgn.
La Vendeta
38I vejs sintùt ca è stàt dita: Vuli par vuli e dint par dint. Ma
jò i vi dìs: No stèit opònivi al trist. Se cualchidùn a vi sbàt la
mosela destra, ufrìghi encja che altra. E se cualchidùn al vòu
favi caua pa la tùnica chi vèjs intòr, dèjghi encja la
mantelina. Se cualchidùn a vi costrìns a zì na mìja, zèit cun
luj do mìis. Dèjghi a chèl ca vi domanda, e no stèit voltàjghi
la schena a chèl cal vòu un prèstit da vuàltris.
LAmòu paj Nemìcs
43I vèjs sintùt ca è stàt dita: Volèjghi ben al vustri visìn e
odiàit il vustri nemìc. Ma jò i vi dìs: Volèjghi ben ai vustri
nemìcs, e preàit par chej ca vi persecutèjn, chi podèdis èsi
fìis dal vustri Pari in tal cjel. Al fà vignì sù il soreli pal trist e
pal bon, e a ghi manda la plòja tant al just che a chèl ca nol è
just. Si ghi volèis ben a chej ca vi vòlin ben, sè mèrit i
podèju spetavi? A no fani cussì fin i publicàns? E si
saludàis doma i vustri fràdis, sè chi fèis di pì daj àltris? A no
fani cussì encja i pagàns? Sèit alora perfès, coma che il
vustri Pari cal è tal cjel al è perfèt.
La Lemoina
6 Stèit atèns da no fàjghi dal ben ai àltris par vignì amiràs
da la zent. Si fèis cussì, i no vegnarèis premiàs dal vustri
Pari cal è tal cjel. Duncja cuant chi ghi dèis alc ai puarès, no
stèit zì a sunavi la tromba, coma ca fà la zent ipòcrita ta li
sinagòghis e ta li stràdis, par vignì amirada daj òmis. I vi dìs
la veretàt: a sòn zà stàs premiàs in dut. Ma cuant chi ghi dèis
la lemoina ai puarès, no stèit lasà che la man sanca a savedi
sè ca fà la man destra, cussì che la vustra lemoina a vegni
data in segrèt. Alora il vustri Pari, cal jòt sè ca è fàt in
segret, a vi ricompensarà.
5E cuant chi preàis, no stèit fà coma i ipòcris, ca ghi plas
preà ta la sinagoga o taj cjantòns da li stràdis par fasi jodi
daj òmis. I vi dìs la veretàt: aan risevùt la so ricompensa in
plen. Ma cuant chi ti prèis tu, và ta la to cjamara, siera la
puarta e prèjghi a to Pari, cal è inviibil. Alora to Pari, cal
jòt sè ca vèn fàt in segrèt, a ti premiarà.
E cuant chi ti prèis, nosta trabascjà coma i pagans, ca cròdin
da vignì sintùs parsè ca ti bùtin fòu peràulis a plen. Nosta èsi
coma lòu, parsè che to Pari al sà sè chi ti vòus prima chi ti
ghi lu domàndis.
9Alora a è cussì chi ti varès da preà:
Pari nustri chi ti sòs tal cjel,
cal sedi santificàt il to nòn,
che il to regnu al vegni,
e che il to volèj al vegni fàt
ta la cjera coma tal cjel.
Dani vuèj il nustri pan di ogni dì.
Perdona i nustri dèbis
coma che nuàltris i perdonàn i nustri debitòus.
E nosta menani ta la tentasiòn,
ma liberèini dal mal.
14Che si ti perdònis chej ca ti fàn dal mal, alora il to Pari cal
è tal cjel a ti perdonarà pur luj. Ma si no ti ghi perdònis a la
zent i so pecjàs, nencja to Pari al perdonarà i to pecjàs.
Il Diùn
16Cuant chi fèis diùn, no stèit fà un muu lunc coma i
ipòcris, che lòu a fàn cussì par fàjghi jòdi a la zent ca stàn
diunànt. I vi dìs la veretàt, che lòu a sòn stàs compensàs in
plen. Ma cuant che tu i ti fàs diùn, ònziti il to cjaf e làviti la
mua, che la zent a no jòdi chi ti stàs diunànt, ma falu doma
par to Pari, che nisùn a lu jòt; e to Pari, cal jòt dut in segrèt,
a ti ricompensarà.
I Teòrus dal Cjel
19No stèit meti insièmit teòrus par vuàltris stes ta sta cjera,
indulà che la mufa e il rùin a ju distrùin, e indulà che i
làris a vègnin a scasinàju e a robàju. Metèit invensi i vùstris
teòrus tal cjel, indulà che la mufa e il rùin a no distrùin
nuja, e indulà che i làris a no vàn a scasinà o a robà nuja.
Parsè che indulà cal è il vustri teoru, ulà al è pur il vustri
còu.
22Il vuli al è il lampiòn dal cuarp. Se i to vuj a sòn bojs, dut
il to cuarp al sarà luminàt. Ma se i to vuj a sòn malàs, alora
dut il to cuarp al sarà scur scur. E alora se la lus dentri di te
a è scura, cuant scur ca sarà dentri di te!
24Nisùn al pòl servì doj paròns. O cal odiarà un e a ghi
volarà ben a chel altri, o ca ghi sarà fedèl a un e al
dispresarà chel altri. I no ti pos servì tant Diu che i Bes.
La Providensa
25 Alora i vi dìs: no stèit davi pensèj pa la vustra vita, par
chèl chi vèis da mangjà e da bevi; o pal vustri cuarp, coma
chi farèis a vistilu. A no ee la vita pì importanta dal
mangjà, e il cuarp pì importànt daj vistìs? Vuardàit i usièj da
laria; chej a no semènin nè a cjàpin sù il racòlt, nè a mètin
via roba taj solàrs, e pur il vustri Pari cal è tal cjel a ghi dà
da mangjà. I no valèju tant di pì vuàltris che lòu? Cual di
vuàltris al rivaràja maj a zontàjghi na ora a la so vita cul dasi
pensej?
28E parsè i vi afanàju cussì tant paj vustri vistìs? Jodèit
coma ca crèsin i gìis daj cjamps. Lòu a no lavòrin e a no
fìlin. E pur i vi dìs che nencja Salomon cun dut il so
splendòu a nol zeva vistìt coma un di chiscju flòus. Se Diu
alora al vistìs cussì li èrbis dal cjamp, ca sòn chì vuèj e
domàn a vègnin butàdis tal fòuc, a no si rangjaràja tant mièj
a vistivi vuàltris, O zent di pucja fede? Cussì no stèit davi
pensèj, diìnt: Se varinu da mangjà? o Se chi bevarìn? o
pur Se vistìs i metarinu sù? A sòn i pagàns ca si preòcupin
di dùtis sti ròbis, ma il vustri Pari dal cjel al sà ben ca vi
ocòrin. Invensi zèit prima in sercja dal so regnu e da la so
gjustisia, e duti sti ròbis a vi saràn dàtis encja a vuàltris. E
duncja no stèit davi pensèj par domàn, che domàn a si
rangjarà da sè stes. Ogni dì a ni dà asàj da pensà.
Gjudicà i Àltris
7 No stèit gjudicà, o encja vuàltris i sarèis gjudicàs; che
in ta la stesa maniera chi gjudicàis chej àltris i sarèis
gjudicàs vuàltris stes; e cu la stesa miura chi uàis, i
vegnarèis miuràs vuàltris.
3Parsè i vuàrditu il gragnelùt di pòlvar tal vuli di to fradi
sensa fàjghi nisuna atensiòn al traf cal è tal to vuli? Coma i
fatu a dìighi a to fradi, Lasa chi ti tiri fòu chel gragnelùt
dal to vuli, cuant che tal to stes vuli al è un traf? Ipòcrit chi
ti sòs, prin tira fòu il traf dal to vuli, che dopo i ti jodaràs
benòn par podèj tirà fòu il gragnèl dal vuli di to fradi.
6No stèit dàjghi ai cjans sè ca è sacri; no stèit butàjghi li
vustri pèrlis ai pursìs. Si fèis cussì, lòu a pòsin pestasàlis sot
da li so talpis, e dopo voltasi cuntra di vuàltris e sbranavi.
Domandàit, Zèit in Sercja, Batèit
7Domandàit e a vi sarà dàt; zèit in sercja e i cjatarèis; batèit
ta li puàrtis e li puàrtis a vi si vierzaràn; parsè che ogni un
cal domanda al risèif; chèl cal và in sercja al cjata; e par chèl
cal bat, la puarta a si vierzarà.
9Cual di vuàltris, se so fì a ghi domanda un toc di pan, a ghi
daràja un clap? O sa ghi domanda un pes, a ghi daràja un
madràs? Se tu, alora, encja si ti sòs trist, i ti sòs bon da
dàjghi regàj bòjs ai to fioj, tant di pì a ghi darà il vustri Pari
cal è tal cjel a chej ca ghi ju domàndin! E cussì ta duti li
ròbis, fàjghi a chej àltris sè chi ti vorès ca ti fèsin a tì, che
chista a è la sostansa da la Les e daj Profès.
13Entràit pa la puarta streta, parsè che il puartòn cal parta a
la perdisiòn al è larc, e tàncjus a vàn dentri par chèl. Ma
streta a è la puarta ca parta a la vita, e amondi pus a sòn chej
ca la cjàtin.
LÀrbul e il so Frutàn
15Stèit atèns daj profès fals. A vi vègnin visìn vistìs da
piòris, ma dentri a sòn lùpos afamàs. Dal so frutàn i ju
cognosarèis. La zenta vaja a vendemà ùa daj spincs e a
tirà jù fics daj bars spinòus? Cussì ogni àrbul bon al dà
frutàn bon, ma un àrbul ca nol è bon al dà un frut ca nol è
bon. Un àrbul bon a nol pòl dà un frut trist, e un àrbul cal è
trist a nol pòl dà un frut bon. Ogni àrbul ca nol dà bon frutàn
al vèn tajàt jù e butàt tal fòuc. Duncja dal so frutàn i
podarèis cognosiu.
21No dùcjus chej ca mi dìin, Signòu, Signòu, al entrarà tal
regnu dal cjel, ma doma chèl cal fà il volèj dal Pari cal è tal
cjel. Tàncjus a mi diaràn ta chel dì, Signòu, Signòu, i no
vinu nu profetiàt in tal to nòn, e in tal to nòn butàt fòu i
demònis e fàt tancju miràcuj? Alora i ghi diaràj clar e net:
I no viai maj cognosùs. Zèit via di chì chi soj jò, zent
trista!
La Cjaa ta la Rocja. Il Levròus.
24Alora dùcjus chej ca scòltin li me peràulis e a li mètin in
pratica a sòn coma un omp saviu cal à costruìt la so cjaa ta
la rocja. La plòja a è vegnuda jù, li ròjs a sòn cresùdis, e il
vint al à soflàt fuart e sbatùt intòr di che cjaa; che però a no
è colàda parsè ca à li so fundamìntis ta la rocja. Ma dùcjus
chej ca sìntin sti peràulis mes e a no li mètin in pratica a sòn
coma un macaco cal à costruìt la so cjaa tal savolòn. La
ploja a è vegnuda jù, li ròjs a sòn cresùdis, e il vint al à tiràt
e sbatùt cuntra la cjaa, ca è colada jù e a si à fracasàt.
28Cuant che Gjeù al veva finìt di dii chisti ròbis, la zent a
era plena di maravèa paj so insegnamìns, parsè cal parlava
coma un plen di autoritàt, e no coma un mestri da la les.
8 Cuant cal è vegnùt jù da la montagna, tanta zent a ghi à
zùt davòu. Un levròus a si à fàt indavànt e, zenoglàt davànt
di luj, a ghi à dita: Signòu, se tu i ti sòs dispòst i ti pos
vuarimi.
3Gjeù al à metùt fòu la man e tocjàt il omp. I soj dispòst,
al à dita. Vuarìsiti! E a colp lomp a si à vuarìt da la so
levra. Dopo, Gjeù a ghi à dita: Vuarda di no diighilu a
nisùn. Adès và là dal predi e ufrìsighi il regàl che Moè al
veva comandàt, par che chèl a ghi sedi di testimoni.
La Fede dal Senturiòn
5Cuant che Gjeù al era entràt a Capernau, un senturiòn a ghi
era zùt visìn par domandàjghi di judalu. Signòu, a ghia
dita, il me servitòu al è distiràt jù in cjaa, paraliàt e plen
di dolòu.
7Gjeù a ghi à dita: I zaràj a vuarilu.
8Il senturiòn al à rispundùt: Signòu, i no meriti chi ti vègnis
sot dal me tet. Dìs doma na peràula, e il me servitòu al sarà
vuarìt. Encja jò i soj un omp di autoritàt, cun soldàs sot di
me, e i pòl dìighi a un: Và, e luj al và; e a naltri: Vèn, e
luj al vèn. I ghi dìs al me servitòu: Fà chistu, e luj a lu fà.
Cuant che Gjeù al à sintùt chistu a si à maraveàt, e a ghi à
dita a chej ca lu seguìvin: I vi dìs la veretàt, chi no ài cjatàt
nisùn in Israel cu na fede cussì granda. I vi dìs che tàncjus a
vegnaràn dal est e dal ovest, e a si sintaràn jù cun Abram,
Iac e Jacu tal regnu dal cjel. Ma i fìs dal regnu a vegnaràn
casàs fòu, indulà ca è scur e ca si sintarà a planzi e a scrisulà
di dincj.
13Dopo Gjesù a ghi à dita al senturiòn: Và! Al sarà fàt coma
che tu i ti cròs cal vegnarà fàt. E il so servitòu a si à vuarìt.
Gjeù an Vuarìs Tàncjus
14Cuant che Gjeù al è zùt dentri da la cjaa di Pieri al à
jodùt la madòna di Pieri distirada tal jet cu na fièvra. A ghi à
tocjàt la man e la fièvra a ghi à zuda via, e ic a si à levàt sù e
a à scuminsiàt a servilu.
16Al rivà da la sera, tanta zent indemoniada a è stada partada
lì cal era luj, e luj al à mandàt fòu i spìris cu na peràula e al à
vuarìt ducju i malàs. Chistu al era stàt fàt par ca si averàs sè
ca era stàt scrìt par via dal profeta Zaìja:
Luj al à cjòlt sù li nustri infermitàs
e a si à partàt via li nustri malatìis.
18Cuant che Gjeù al à jodùt duta che zent atòr di luj, al à dàt
òrdins di zì ta che altra banda dal lac. Alora un maestri da la
les a ghi à zùt visìn e a ghi à dita: Maestri, i ti vegnaràj
davòu nompuarta indulà chi ti zaràs.
20Gjeù al à rispundùt: Li vòlpis a àn li so tànis, e i usièj da
laria a àn i so nìs, ma il Fì dal Omp a nol à nencja un post
da pojà il cjaf.
21Naltri disèpul a ghi à dita: Signòu, lasa chi zedi prima a
soterà me pari.
22Ma Gjeù a ghi à dita: Vèn davòu di me, e lasa che i
muàrs a sotèrin i so muàrs.
Gjeù al Calma il Temporàl
23Alora al è zùt dentri ta la barcja e i so disèpuj a sòn zùs
dentri cun luj. Sensa nisùn preavìs, una burascja violenta a si
à alsàt tal lac, che li òndis a si scaraventàvin ta la barcja..
Ma Gjeù al durmiva. I disèpuj a sòn zùs a sveàlu e a ghi àn
dita: Signòu, sàlvini, che sinò i sinnegàn!
26Al à rispundùt: Zent di pucja fede, parsè i vèju cussì
tanta poura? Alora a si à levàt sù e a ghi à cridàt ai vins, e
dut a si à calmàt.
27Dùcjus maraveàs, chej ca èri lì a àn dita: Se omp al ee
chistu? Encja i vins e li òndis a lu ubidìsin!
La Vuarisiòn di Doj Indemoniàs
28Cuant cal era rivàt ta che altra banda ta la regiòn daj
Gadarèns, al à scuntràt doi òmis indemoniàs ca vegnèvin da
li so tòmbis. A èrin cussì violèns che nisùn al podeva pasà
par là. Se vutu vej da nuàltris, fì di Diu? a ghian sigàt.
Sotu vegnùt chì par torturani prima dal timp?
30A cualchi distansa di lì di lòu a era na granda mandria di
pursìs al pàscul. I demònis a si sòn voltàs vièrs Gjeù: Si ti
ni màndis fòu, màndini ta che mandria di pursìs.
32A ghia dita: Zèit! Alora a sòn vegnùs fòu e a sòn zùs cuj
pursìs, e duta la mandria a si à metùt a cori jù pa la riva fin
ca sòn zùs a finila tal lac, indulà ca sòn muàrs ta laga. Chej
ca ghi tindèvin a la mandria a sòn scjampàs in tal paìs,
indulà ca àn contàt dut, encja sè ca ghi veva susedùt ai
indemoniàs. Alora dut il paìs al è zùt fòu a cjatà Gjeù. E
cuant ca lu àn cjatàt a lu à preàt di lasà il so paìs.
La Vuarisiòn di un Paralitic
9 Gjeù al è montàt sù ta na barcja e, zùt su laltra riva, al
è tornàt tal so paìs. Lì a ghi è stàt partàt un paralìtic, distiràt
ta un jet. Cuant che Gjeù al à jodùt la fede da la zent, a ghi
à dita al paralìtic: Dati coragju, fiol me; i to pecjàs a ti sòn
perdonàs.
3Jodìnt chistu, cualchi mestri da la les al à tacàt a pensà: Stu
chì al stà bestemànt!
4Cognosìnt i so pensèis, Gjeù al à dita: Parsè i vèju
pensèis brus tal còu? A ee pì fàsil dii I to pecjàs a sòn
perdonàs o dii Leva sù e cjamina? Ma par chi savèdis
che il Fì dal Omp al à il podèj di perdonà i pecjàs
Leva
sù, cjòj sù il to jet e torna a cjaa. E lomp a si à levàt sù e
al è zùt a cjaa. Cuant che duta la zent a à jodùt chistu, a è
restada plena di maravèa; e a si à metùt a laudà Diu, ca ghi
veva dàt stu podèj al omp.
La Clamàda di Mateo. Il Diùn
9Zìnt via di lì, Gjeù al à jodùt un omp ca si clamava Mateo
sintàt tal banc di chèl cal coletava li tàsis. Vèn davòu di
me, a ghia dita, e Mateo al è levàt sù e a ghi è zùt davòu.
10Mentri che Gjeù al era cal senava ta la cjaa di Mateo,
tàncjus di chej da li tàsis e altri pecjadòus a sòn vegnùs a
mangjà cun luj e cuj so disèpuj.Cuant che i Farièos a àn
jodùt chistu, a ghi àn domandàt ai so disèpuj: Parsè al sènia
il vustri maestri cun chej ca colètin tàsis e cun altri
pecjadòus?
12Sintìnt chistu, Gjeù al à dita: A no è la zent sana ca à
bisùgna dal miedi, ma chè malada. Ma zèit a cjatà fòu sè che
chistu al vòu dii: jò i vuèj la miericordia, no il sacrifìsi.
Parsè che jò i no soj vegnùt par clamà chej bojs, ma i
pecjadòus.
14Alora i disèpuj a sòn vegnùs e a ghi àn domandàt: Coma a
ee che nu e i Farisèos i fìn diùn, ma i to disèpuj a no lu
fàn?15Gjeù al a rispundùt: Coma a pòsini i invidàs dal
spou èsi in lut mentri che luj al è cun lòu? Al rivarà il timp
cuant che il spou a nol sarà pì cun lòu, e alora a diunaràn.
16Nisùn al cuìs un tocùt di stòfa grea ta un vistìt vecju,
parsè che il tacòn al và a distacàsi dal vistìt e a sbregàlu pì
encjamò. E nencja a no zarà nisùn a meti vin nòuf in ta
bàghis vècjs, che sinò li bàghis a si romparàn e il vin al zarà
a spàndisi e li bàghis a ruvinàsi. No, al zarà invensi a meti il
vin in ta bàghis nòvis, che cussì chèl e che àltris a si
preservaràn.
La Muarta e la Malada
18Mentri cal dieva chistu, un daj càpos a si à zenoglàt
davànt di luj e al à dita: Me fia a è apèna muarta; ma vèn e
mètighi la man intòr e ic a vivarà. Gjeù al è levàt sù e a
ghiè zùt davòu, e cussì a àn fàt i so disèpuj.
20Pròpit ta chèl momènt lì una fèmina ca veva sufrìt di
emoragia par dòdis àis a si à visinàt a li so spàlis e a ghi à
tocjàt lòrli da la so la mantelina. Dentri di sè a pensava: Se
doma i rivi a tocjàjghi la mantelina, i mi vuariràj.
22Gjeù a si à voltàt e al à joduda: Dati coragju, fìja, al à
dita, la to fede a ti à vuarìt. E da chel momènt la fèmina a
era vuarida.
23Cuant che Gjeù al è entràt ta la cjaa dal capo e al à jodùt i
flautìscj e la zent ca si scalmanava, al à dita: Zèit via. La
fiola a no è muarta, ma a è ca durmìs. Ma lòu a ghi àn ridùt
davòu. Dopo che duta che zent a era stada butada fòu, al è
zùt dentri a al à cjapàt la zovina pa la man, e ic a è levada
sù. E di chèl a si à parlàt tant in ta dut il distrèt.
La Vuarisiòn daj Svuarps e daj Mus
27Cuant cal è zùt via di là, doj svuarps a ghi sòn zùs davòu e
a lu àn clamàt: Miericordia di nuàltris, Fì di David!
28Na volta zùt dentri, i svuàrps a ghi sòn zùs visìn, e luj a ghi
à domandàt: I crodèiu pròpit che jò i posi fà chistu?
Sì, Signòu, a àn rispundùt.
29Alora a ghi à tocjàt i vuj, diìnt: Secònt la vustra fede
chistu a vi vegnarà fàt; e la so vista a ghi è stada rimetuda.
Gjeù a ju à amonìs. Vuardàit che nisùn a lu vegni a
savèj. Ma lòu a sòn zùs fòu e a àn sparpajàt la nuvitàt ta dut
il circondari.
32Mentri ca zèvin fòu, un omp cal era indemoniàt e ca nol
podeva parlà al è stàt partàt lì di Gjeù. E cuant che il
demoni al era stàt scorsàt via, lomp cal era stàt mut a si à
metùt a parlà. Chel scjàp di zent ca era lì atòr a si à tant
maraveàt, e a à dita: Ma jòt sè ca ni tocja jòdi chì in Israel.
34Ma i Farièos a àn dita: A è par grasia dal principe daj
demònis cal scorsa fòu i demònis.
Masa Pus Lavoradòus
35Gjeù al zeva par duti li sitàs e i paìs, insegnànt ta li
sinagòghis, predicjànt li buni nòvis dal regnu e vuarìnt ogni
malatia e aflisiòn. Cuant cal jodeva la zent al veva
compasiòn par lòu, parsè ca èrin maltratàs e sfinìs, coma
piòris sensa pastòu. Alora a ghi à dita ai so disèpuj: Il
racòlt al è grant, ma a no è asàj lavoradòus.
38Domandàjghi duncja al paròn dal racòlt di mandà altri
lavoradòus tal cjamp dal racòlt.
Gjeù al Manda Fòu i Dòdis
10 Al à radunàt i so dòdis disèpuj e a ghi à dàt il podèj di
scorsà fòu i spìris triscj e di vuarì ogni mieria e malàn.
2Chiscjus a sòn i nòns daj dòdis apòstuj: prin Simon (cal è
clamàt Pieri) e so fradi Drèa; Jacu, fì di Zebedea, e so fradi
Zuan; Filìp e Bartolomèo; Tomàs e Mateo il publicàn; Jacu
fì di Àlfio, e Tadèo; Simon il Cananeo e Gjuda Iscariòt, ca
lu à tradìt.
5Chiscju dòdis Gjeù al à mandàt fòu cun chisti istrusiòns:
No stèit zì fra i Gentìi e in taj paìs daj Samaritàns. Zèit
invensi là da li piòris pierdùdis di Israel. Cuant chi zèis,
predicjàit chistu, che il regnu dal cjel al è visìn. Vuarìt i
malàs, risusitàit i muars, curàit i levròus, scorsàit fòu i
demònis. Gràtis a vi è stàt dàt, e gràtis dèit. No stèit partà
cun vuàltris ta la vustra sintura nè òru nè arzènt nè ram; no
stèit partà nè sachèt da viàs, nè na tunica in pì, o sànduj o
bastòn, parsè che il lavoradòu al mereta il so mangjà.
11In ta cualsiasi sitàt o paìs chi entràis, zèit in sercja di buna
zent e stèit ta la so cjaa fin chi sèis prons di partì. Cuant chi
entràis ta na cjaa, dèjghi il vustri salùt. Se la cjaa a mereta,
lasàit che la vustra pas a resti cun chè; sinò partàit la pas cun
vuàltris. Se cualchidùn a nol vòu davi il benvegnùt e a nol
vòu scoltà li vustri peràulis, scjasàit il pòlvar daj vustri piè
cuant chi lasàis la so cjaa o paìs. I vi dìs la veretàt, che tal
dì dal judìsi a saràn pì toleràbilis Sodoma e Gomora che
chel paìs là.
16I vi mandi fòu coma agnèlis fra i lùpos. Duncja vuardàit di
èsi fùrbus coma i madràs e inocèns coma li colòmbis.
17Stèit atèns daj òmis; parsè ca vi consegnaràn ai so
concìlios e a vi flagelaràn ta li so sinagòghis. Par caua me i
sarèis partàs davànt daj governatòus e daj res coma
testimònis par lòu e paj pagàns. Ma cuant ca vi consègnin ta
li so mans, no stèit davi pensèj par chèl chi vèis da dii o par
coma chi lu diarèis. Ta chej momèns lì a vi sarà dàt sè chi
vèis da dii, parsè chi no sarèis vuàltris chi parlarèis, ma il
Spirit di vustri Pari cal parlarà in vuàltris.
21 Un fradi al tradirà so fradi fin a la muart, e un pari so fì; i
fioj a si ribelaràn cuntra i so genitòus e a ju faràn murì.
Ducju i òmis a vi odiaràn par caua me, ma chej ca si
tegnaràn fuàrs fin a la fin a vegnaràn salvàs. Cuant chi
vegnèis perseguitàs ta un post, scjampait ta naltri post. I vi
dìs la veretàt: I no varèis finìt da viità duti li citàs di Israel
prima cal vegni il Fì dal Omp.
24Un studènt a nol è pì grant dal maestri, e nencja un servo
pì dal so paròn. A ghi basta al studènt di èsi coma il maestri,
e al servitòu coma il paròn. Se il capo da la cjaa al è stàt
clamàt Belzebù, cuant di pì alora i so familiàrs!
26Alora no stèit vej poura di lòu. A no è nuja di platàt ca nol
sarà rivelàt, o di platàt ca nol vegnarà manifestàt. Sè chi vi
dìs tal scur, dièjlu a la lus dal dì; e sè chi vi conti ta la orela,
zèit a predicjalu daj cops da li cjàis. No stèit vej poura di
chej ca còpin il cuarp ma ca no pòsin copà il spirit. Vèit
invensi poura di Chèl ca pòl copavi tant lanima che il cuarp
in tal infièr. Do pàsaris a no vègnini vendùdis par un schèj?
E pur nencja una da li dos a colarà in cjera sensa la volontàt
dal vustri Pari. E encja i cjavièj stes dal vustri cjaf a sòn
dùcjus contàs. Cussì no stèit vej poura; i valèis amondi di pì
sinò di tanti pàsaris.
32Cuj ca mi ricognòs davànt daj òmis i ricognosaràj encja jò
davànt di me Pari cal è tal cjel. Chèl che invensi a mi
rinegarà, i rinegaràj pur jò davànt di me Pari cal è tal cjel.
34No stèit pensà chi sedi vegnùt par partà la pas ta la cjera. I
no soj vegnùt par partà la pas, ma la spada. Parsè chi soj
vegnùt par meti
un omp cuntra so pari,
na fìja cuntra so mari,
na nuara cuntra la so madona
e i nemìs dal omp a saràn chej di cjaa so.
37Chèl cal ama so pari o so mari pì di me a nol è degnu di
me; cualsìasi ca ghi vòu ben a so fì o a so fìja pì di me a nol
è degnu di me; e ogni un ca nol cjoj sù la so cròus par
vignìmi davòu a nol è degnu di me. Cualsìasi cal cjata la so
vita a la pierdarà, e cualsìasi cal piert la so vita par me al
zarà a cjatala.
40 Cualsiasi cal risèif vuàltris, al risèif me, e chèl cal risèif
me, al risèif chel ca mi à mandàt me. Cualsìasi cal risèif un
profeta parsè cal è un profeta, al risevarà il premiu ca ghi
speta a un profeta; e cualsìasi cal risèif un omp just coma
omp just, al vegnarà ricompensàt coma cal vèn lomp just. E
se cualchidùn a ghi dà un got di aga a un di scju picinìns
parsè cal è un daj me disèpuj, i vi dìs la veretàt che par sigùr
a nol pierdarà la so ricompensa.
Gjeù e Zuan il Batista
11 Dopo che Gjeù al veva finìt di dàjghi istrusiòns ai so
dòdis disèpuj, al è zùt via di lì par insegnà e predicjà taj
paeùs da la Galilea.
2Cuant che da la preòn Zuan al a sintùt sè che il Crist al
steva faìnt, al à mandàt i so disèpuj a domandàjghi: Sotu
tu chèl cal veva da vignì o i vinu da spetà cualchidùn altri?
4Gjeù al à rispundùt: Tornàit indavòu e dièjghi a Zuan sè
chi sintèis e i jodèis: i svuarps a risèvin la vista, i stuarps a
cjamìnin, i levròus a sòn vuarìs, i sors a sìntin, i muars a
tòrnin a vivi, e il vanzeli a ghi vèn contat ai puarès. Benedèt
al è chèl ca no si scandaliea di me.
7Mentri che i disèpuj di Zuan a zèvin via, Gjeù a si à metùt
a parlà di Zuan a la zent ca ghi steva atòr: Se sèju zùs a
jodi tat deèrt? Una cjana sbatùda dal vint? Sinò sè chi sèis
zùs a jodi? Un omp vistìt dut di bièj vistìs? No, chej ca
vistìsin bièj vistìs a sòn dùcjus taj palàs dal re. Alora sè chi
sèis zùs a jodi? Un profeta? Sì, i vi lu dìs jò; e tant pì che un
profeta. Chistu al è chèl che di luj a è stàt scrìt:I mandaràj il
me mesagèr davànt di te, ca ti prepari la strada davànt di te.
11I vi dìs la veretàt: fra chej nasùs da fèminis a nol è maj
vegnùt fòu un pì grant di Zuan il Batista: e pùr il pì bas tal
regnu dal cjel al è pì grant di luj. Daj timps di Zuan il
Batista fin adès, il regnu dal cjel al à sufrìt violensa e i
violèns a si stàn imparonìnt di luj. Ducju i profès e chej da la
les a àn profetiàt fin a Zuan. E si sèis bojs da acetàlu, chistu
al è chèl Lìja cal veva da vignì.
16A sè i pòsiu paragonà chista generatiòn? A sòn coma frutùs
sintàs là dal marcjàt che cussì a clàmin àltris:
I vi vìn sunàt il flaut,
e vuàltris i no vèis balàt;
i vìn cjantàt un lamìnt,
e vuàltris i no vèis planzùt.
18Parsè che Zuan al è vegnùt sensa nè mangjà nè bevi, e a
dìin: Al à un demoni. Il fì dal Omp al è vegnùt mangjànt e
bevìnt, e di luj a dìin: Èco un mangjòn e cjochetòn, amigo
daj publicàns e daj pecjadòus. Ma la sapiensa a vèn
provada da li so òperis.
Guàj a li Sitàs ca no si Pentìsin
20Alora Gjeù a si à metùt a cridàjghi a li sitàs indulà che
cuasi ducju i miracuj a èrin stàs fàs, parsè ca no si vèvin
pentìt: Guàj a te, Corasìn! Guàj a te, Betsàida! Se i miràcuj
ca sòn stàs fàs lì di vuàltris a fòsin stàs fàs a Tiro e Sidona, a
si varèsin pentìt tant timp fa, cujerzùdis in tela di sac e
sinia. Ma i vi dìs chistu, che il dì dal judìsi a la varàn
mancu dura chej di Tiro e Sodoma che vuàltris stes. E tu,
Cafernào, i vegnaratu forsi levàt in alt fin tal cjel? No, i ti
zaràs lajù. Se i miràcuj ca sòn stàs fàs in te a fòsin stàs fàs a
Sodoma, i ti sarès durada fin al dì di vuèj. Ma i ti lu dis jò
che tal dì dal judìsi a ghi sarà mancu dura par Sodoma che
par te.
Ripou paj Stracs
25Ta chel stes timp Gjeù al à dita: I vuèj benediti, Pari,
Signòu dal cjel e da la cjera, chi ti ghi às platàt chisti ròbis ai
sàvius e a chej ca sintìndin, e i ti ghi li às rivelàdis ai frutùs.
Si, Pari, parsè che chistu al è stàt il to plaej.
27Duti li ròbis a mi sòn stàdis dàtis dal me Pari. Nisùn al
cognòs il Fì coma il Pari, e nisùn al cognòs il Pari coma il Fì
e coma chej ca lu cognòsin par via dal Fì.
28Vegnèit chì cun me, dùcjus vuàltris chi sèis stracs muars,
che jò i vi lasaràj ripoa. Metèjvi intòr il me zòuf e i
impararèis da me, che jò i soj dols e ùmil di còu, e i cjatarèis
il ripòu pa li vustri ànimis. Il me zòuf al è fàsil e il me
cargu al è lisèj.
Il Signòu dal Sabo
12 Ta chel timp là Gjeù al è pasàt di Sabo paj cjamps di
furmìnt. I so disèpuj a vèvin fan e a àn tacàt a cjoj sù spìghis
di furmìnt e a mangjàlis. Cuant che i Farisèos a àn jodùt
chistu, a ghi àn dita: Èco là che i to disèpuj a stàn faìnt sè
ca no è permetùt di fà di Sabo.
3Luj al à rispundùt: No vèju leùt sè cal à fàt David cuant
che luj e i so compajs a vèvin fan? Al è zùt dentri ta la cjaa
di Diu, e luj e i so compajs a si sòn metùs a mangjà il pan
consacràtche a lòu a no ghi era lècit di fà, ma doma ai
prèdis. O i no vèju leùt ta la Les che di Sabo i prèdis in tal
templi a profanèjn il Sabo e a rèstin lo stes sensa colpa? I vi
dìs jò che un pì grant dal templi al è chì. Si vèsis savùt sè ca
vòlin dii chisti peràulis, I vuèj vej miericordia, no
sacrifìsi, i no varèsis condanàt i inocèns. Parsè che il Fì dal
Omp al è il Signòu dal Sabo.
9Zìnt via di chel post lì, al è zùt ta la so sinagoga, e un omp
cu na man duta secjada al era lì. E lòu, ca zèvin in sercja di
na scua par acuà Gjeù, a ghian domandàt: A ee lècit
curà di Sabo?
11A lòu a ghi à dita: Se cualchidùn di vuàltris al à na piòra e
chè a ghi cola ta un buaròt di Sabo, a nol zarèsia a cjapàla e
tiràla fòu?
12Alora, cuant pì valòu cal à un omp di na piòra! Duncja a è
lècit fà dal ben di Sabo.
13E dopo a ghi à dita al omp: Slungja chì la to man. Cussì
al à slungjàt la so man, ca ghi è stada vuarida coma che
altra. Ma i Farisèos a sòn zùs fòu e a si sòn cunsultàs lun
cun laltri par distrùilu.
Il Servitòu dal Signòu
15Ma savìnt chistu, Gjeù a si à lontanàt da chel post. In
tàncjus a lu àn seguìt, e luj al à vuarìt ducju i so malàs,
diìnghi di no contà cuj cal era, cussì ca si realiàs sè ca era
stàt dita par bocja dal profeta Zaìja:
18Chì al è il servitòu chi ài sielzùt jò,
che jò i ghi vuèj ben e ca mi dà plaèj:
sù di luj i metaràj il me Spìrit
e luj al proclamarà la gjustisia fra li nasiòns.
A nol barufarà nè al sigarà:
nisùn al sintarà la so vòus ta li stràdis.
Una cana macjada a nol romparà,
e un pavèj fumigànt a nol distudarà,
fin chal partarà la gjustisia a vinsi.
In tal so nòn li nasiòns a pojaràn la so speransa.
Gjeù e Belzebù
22Dopo a ghi àn partàt un indemoniàt, svuàrp e mut, e Gjeù
a lu à vuarìt, cussì cal podeva tant jòdi che sinti. Duta la zent
a era maraveàda e a à dita: Cal sedi stu chi il fì di David?
24Ma cuant che i Farièos a àn sintùt chistu a àn dita: A è
doma in nòn di Belzebù, principe daj demònis, che chistu
chi al fà scjampà i demònis.
25Gjeù al cognoseva i so pensèjs e a ghi à dita: Ogni regnu
dividùt cuntra di sè stes al và in ruvina, e ogni sitàt o famèa
dividuda cuntra sè stesa a no podarà tègnisi sù. Se Satana al
casa fòu Satana, al e dividùt cuntra di se stes. Coma al faràja
alora a tègnisi sù il so regnu? E se jò i casi fòu i demònis in
nòn di Belzebù, in nòn di cuj a lu faranu i vustri fioj? E par
chèl a saràn lòu i vustri gjùdices. Ma se jò i mandi fòu i
demònis in nòn dal Spirit di Diu, alora i varèis cun vuàltris il
regnu di Diu.
29E di nòuf, coma al farèsia un a zì dentri da la cjaa di un
omp fuart e partàjghi via duta la so roba se prima a nol leàs
sù il omp fuart? Doma alora al podarà robàjghi dut.
30Chèl ca nol è cun me al è cuntra di me, e chèl ca nol cjòj sù
cun me al pièrt dut. E alora i vi dìs che ogni pecjàt e
bestema a ghi sara perdonada ai òmis, ma la bestema cuntra
il Spirit a no sarà perdonada. Cualsìasi cal dìs na peràula
cuntra il Fì dal Omp al sarà perdonàt, ma cualsìasi cal parla
mal dal Spirit Sant a nol sarà perdonàt, nè taj nustri timps nè
taj timps da vignì.
33Plantàit un bon àrbul e il so frutàn al sarà bon, o plantàit un
àrbul trist e il so frutàn al sarà trist, che làrbul a si lu cognòs
dal so frutàn. Grop di vìparis, coma i podèju vuàltris chi
sèis triscj dii alc cal è bon? Parsè ca è da un còu plen che
la bocja a parla. Lomp bon al generèa ròbis bùnis dal bon
cal à dentri di luj, e lomp trist al generèa ròbis brùtis dal
trist cal à dentri di luj. Ma i vi lu dìs jò che il dì dal judìsi i
òmis a varàn da rindi cont di ogni peràula liera ca àn parlàt;
che da li to peràulis i ti vegnaràs gjustificàt, e da li to
peràulis i ti vegnaràs condanàt.
Il Sen di Gjona
38Alora cualchi Farisèo e mestri da la les a ghi à dita:
Maestri, i volìn jòdi un sen miraculòus da te.
39Al à rispundùt: Una generasiòn trista e adulteroa a vòu
jòdi un sen miraculòus! Ma a no risevarà nisùn sen fòu che
il sen dal profèt Gjona. Che coma che Gjona al è stàt tre dìs
e tre nòs ta la pansa di un pes grant, cussì il Fì dal Omp al
restarà par tre dìs e tre nòs tal còu da la cjera. I òmis di
Nineva a si levaràn sù il dì dal judìsi cun chista generasiòn e
a la condanaràn; parsè che lòu a si vèvin pentìt al predicjà di
Gjona, e adès al è chì un pì grant di Gjona. La Regina dal
Sud a si levarà sù al judìsi cun chista generasiòn e a la
condanarà; parsè ca era vegnuda da li estremitàs da la cjera
par scoltà il grant savèj di Solomòn, e adès un pì grant di
Solomòn al è chì.
43Cuant che un tristàt di spìrit al vèn fòu di un omp, al và in
ta poscj secs in sercja di cunfuàrt e a no lu cjata. Alora al
dìs: I torni ta la cjaa chi ài lasàt.Cuant cal riva là, al cjata
la cjaa vuèjta, scovada neta e ben curada. Alora al và a cjòj
altri sièt spìris pì triscj di luj, e a vàn a stà là. E a la fin la
condisiòn di chel omp a è pèu di prima. E cussì a sarà cun
chista generasiòn trista.
La Mari e i Fràdis di Gjeù
46Mentri che Gjeù al era encjamò cal parlava cu la zent, so
mari e i so fràdis a èrin là di fòu ca spetàvin da parlà cun luj.
Cualchidùn a ghi à dita: To mari e to fràdis a sòn là di fòu
ca spètin da parlà cun te.
48E luj a ghi à rispundùt: Cuj ca è me mari e cuj ca sòn i me
fràdis? Al stes timp, slungjànt la man vièrs i so disèpuj al à
dita: Chì ca sòn me mari e i me fràdis; parsè che cualsìasi
cal fà la volontàt di me Pari cal è tal cjel al è me fradi e me
sòu e me mari.
La Paràbula dal Semenadòu
13 Chel dì stes Gjeù al è zùt fòu da la cjaa e a si à
sintàt in banda dal lac. Tanta di che zent a à tacàt a vignìghi
atòr che luj al è zùt dentri di na barcja e a si à sintàt ta chè,
mentri che la zent a era restada ta la riva. Alora a ghi à
contàt tanti ròbis in paràbulis, diìnt: Un contadìn al è zùt
fòu a semenà la so siminsa, e mentri cal sparpajàva la so
siminsa, part da la siminsa a colava tal so troj, e i usièj a ghi
vegnèvin davòu e a ghi la mangjàvin. Part a colava ta terèn
gleròus, cal nol veva tanta cjera buna. La siminsa a spuntava
fòu sùbit, parsè ca era pucja cjera; ma cuant che il soreli al
tacava a scjaldà, i bùtuj a si bruàvin e li plàntis a si secjàvin
parsè ca vèvin pucja radìs. Altri simìnsis a sòn colàdis taj
spincs, che cul cresi a sofogàvin li plantùtis ca vegnèvin sù.
E altri simìnsis a sòn colàdis ta cjera buna, indulà ca ti àn fàt
un bon racòltsent, sesanta o trenta vòltis pì di cuant ca era
stàt semenàt. Chèl cal à orèlis, cal scolti ben.
I disèpuj a ghi sòn vegnùs visìn e a ghi àn domandàt: Parsè
i ghi pàrlitu a la zent in paràbulis?
10E luj al à rispundùt: La cognosensa daj segrès dal regnu
dal cjel a vi è stada data a vuàltris, ma no a lòu. A chèl cal à,
altri a ghi vegnarà dàt, e luj al varà roba in abondansa. Ma
chèl ca nol à, a ghi vegnarà cjòlt encja sè cal à. A è par chèl
che jò i ghi parli in paràbulis:
Se ben ca vuàrdin, a no jòdin;
se ben ca sìntin, a no sìntin e a no capìsin.
14E in lòu i jodìn averàsi la profesia di Zaìja, ca dìs:
I sintarèis sempri ma i no capirèis maj;
i vuardarèis sempri ma i no jodarèis maj.
A è par chèl che i còus da la zent a si sòn indurìs;
a fàn fadìja a sinti cu li so orèlis,
e a àn sieràt i so vuj.
Sinò a jodarèsin cuj so vuj,
a sintarèsin cu li so orèlis,
e a capirèsin cuj so còus
e a si convertirèsin
e jò i ju vuarirès.
16Ma benedès a sòn i to vuj parsè ca jòdin, e li to orèlis parsè
ca sìntin. In veretàt i vi dìs che tancju profès e òmis juscj a
volèvin tant jodi sè chi ti jòs tu ma a no lu àn jodùt; e di sinti
sè chi ti sìns tu, ma a no lu àn sintùt.
18Scolta alora sè ca significa la paràbula dal semenadòu:
Cuant che un al scolta la peràula dal regnu dal cjel e a no la
capìs, il malignu al vèn e a si parta via sè ca era stàt semenàt
tal so còu. Chista a è la siminsa semenada tal troj. Chèl cal
veva risevùt la siminsa colada ta la cjera inglerada al è
lomp cal sìnt la peràula e che a colp a la risèif cun
contentesa. Ma sicoma ca nol à na radìs, al durarà doma un
puc di timp. Cuant che brùs timps e persecusiòns a vègnin
par via da la to peràula, al cola jù in ta puc timp. Chèl cal
veva risevùt li simìnsis colàdis taj spincs al è lomp cal sìnt
la peràula, ma li preocupasiòns di stà vita e lingàn daj bes a
li sofoghèjn e a no ghi permètin di fà frut. Ma chèl cal veva
risevùt la siminsa colada ta la cjera buna al è chel omp cal
sìnt la peràula e a la capìs. Al prodùs un racòlt ca ghi rìnt
sent, sesanta o trenta vòltis di pì di sè cal veva semenàt.
La Paràbula da li Erbàtis
24Gjeù a ghi à contàt naltra paràbula: Il regnu dal cjel al è
coma un omp cal à semenàt siminsa buna tal so cjamp. Ma
mentri che dùcjus a durmìvin, al è vegnùt il so nemìc e a ghi
à semenàt erbàtis tal cjamp di furmìnt, e dopo al è zùt via.
Cuant che il furmìnt al à tacàt a cresi e a butà fòu li spìghis,
alora encja li erbàtis a si sòn fàtis jòdi.
27I servitòus a sòn zùs a cjatà il so paròn e a ghi àn dita: Siòr
paròn, i no àtu semenàt siminsa buna ta to cjamp? Da indulà
ca sòn vegnùdis li erbàtis?
28Un nemìc me al à fàt chistu, al a rispundùt.
I servitòus a ghi àn domandàt: Vutu chi zini a tiràlis fòu?
29No, al à rispundùt, parsè che cul tirà sù li erbàtis, i
podèis tirà sù da li radìs encja il furmìnt. Lasait ca crèsin
insièmit fin ca vèn ora da la seadùra. Incovolta i ghi diaraj
a chej ca zaràn a cjapà sù il racòlt: Prima cjapàit sù li erbàtis
e fèjlis sù in fàs par bruàlis; e dopo cjapàit sù il furmìnt e
partàilu tal me solàr.
La Paràbula da la Sènapa e dal Levàn
31A ghi à contàt naltra paràbula: Il regnu dal cjel a è coma
na siminsa di sènapa che un omp al è zùt a semenà tal so
cjamp. A è la pì pìsula da li vustri simìnsis, ma cuant ca crès
a è la planta pì granda dal ort, e a doventa un moràr , cussì
che i usièj da laria a vègnin a pojasi ta li so bràghis.
33E a ghi à contàt naltra paràbula: Il regnu dal cjel al è
coma il levàn che na fèmina a cjoj sù e a insembra cu na
buna miura di farina fin ca è dut ben impastàt.
34Gjeù a ghi à contàt duti sti ròbis a la zent in paràbulis; a
no ghi à dita nuja sensa uà na paràbula. Cussì a si à averàt
sè ca era stàt dita par bocja dal profet:
I vierzaràj la me bocja in paràbulis,
i diaràj ròbis platàdis fin da la creasiòn dal mont.
Spiegasiòn da la Paràbula da li Erbàtis
36Alora al à lasàt duta la zent e al è zùt dentri da la so cjaa. I
so disèpuj a sòn zùs a cjatalu e a ghi àn dita: Còntini sè ca
vòu dii la paràbula da li erbàtis dal cjamp.
37Luj al à rispundùt: Chèl cal à semenàt la siminsa buna al è
il Fì dal Omp. Il cjamp al è il mont, e li simìnsis bùnis a sòn
i fìs dal regnu. Li erbàtis a sòn i fìs dal mal, e chèl ca li
semena al è il diàu. La seadura a rapreenta la fin dal timp, e
chej ca cjòlin sù il racòlt a sòn i ànzuj.
40E coma che li erbàtis a sòn respàdis sù e bruàdis tal fòuc,
cussì a sarà a la fin dal timp. Il Fì dal Omp al mandarà fòu i
so ànzuj, e chej a gjavaràn fòu dal so regnu duti che erbàtis
ca cauin il pecjàt e dùcjus chej ca fàn dal mal. Lòu a ju
butaràn tal fòuc da la fornàs, indulà cal sarà il planzi e il
scrisulà daj dincj. Alora i juscj a luaràn coma il soreli tal
regnu dal Pari. Chèl cal à orèlis, cal scolti.
La Paràbula dal Teoru Platàt e da la Perla
44Il regnu dal cjel al è coma un teoru platàt ta un cjamp.
Cuant che un omp a lu à cjatàt, a lu à platàt di nòuf, e dopo,
plen di contentesa, al à vendùt dut sè cal veva e al à crompàt
chel cjamp.
45E di nòuf, il regnu dal cjel al è coma un comercjànt cal và
in sercja di pèrlis. Cuant chan dà cjatada una amondi
presioa, al và a vendi dut sè cal à par crompàsila.
La Paràbula da la Reit. Profeta Sensa Onòu
47Il regnu dal cjel al è encja coma na rèit tirada jù tal lac, ca
cjapa duti li sòrtis di pes. Cuant ca era plena, i pescjadòus a
làn tirada ta la riva, indulà ca si sòn sintàs jù par meti taj
zèis ducju i pes bòjs e butà via chej triscj. A sarà cussì
encja a la fin dal timp. I ànzuj a vegnaràn par spartì i triscj
daj juscj e butà i triscj tal fòuc da la fornàs, indulà cal sarà
il planzi e il strisulà daj dincj.
51I vèju capìt duti sti ròbis? a ghi à domandàt Gjeù.
Sì, a àn rispundùt.
52E luj a ghi a dita: Alora ogni mestri da la les cal sà sè cal è
il regnu dal cjel al è coma il paròn di na cjaa cal parta fòu
dal so camarìn teòrus nòufs e vècjus.
53Cuant che Gjeù al veva finìt da contà chisti paràbulis, al è
zùt via di là. Rivàt tal so paìs, al à tacàt a insegnàjghi a la
zent in ta la so sinagoga, e lòu a èrin maraveàs. Indulà al
àja stu omp risevùt chista sapiensa e imparàt a fà scju
miràcuj? a àn domandàt. A nol ee chistu il fì dal
carpentèj? Il nòn di so mari a nol ee Maria, e a no soni i so
fràdis Jacu, Bepi, Simon, e Gjuda? E li so sòus a no soni
dùtis chì cun nuàltris? Da indulà al àja vùt stu omp dùtis
chisti ròbis? E a si sòn sintùs dùcjus scandaliàs.
Ma Gjeù a ghi à dita: Doma tal so paìs e ta la so cjaa un
profeta al è sensa onòu.
58E a nol à fàt ulì tancju miràcuj par via ca vèvin tanta
mancjansa di fede.
Zuan Batista al vèn Decapitàt
14 In ta chel timp là il tetrarca Erod al veva sintùt li
stòris ca contàvin di Gjeu, e a ghi à dita ai so consilièrs:
Stu chì al è Zuan il Batista risusitàt daj muàrs! A è par chèl
cal sta faìnt miracuj.
3Alora Erod al à arestàt Zuan e incjadenàt a butàt in preòn
par caua di Erodia, la fèmina di so fradi Filip, parsè che
Zuan a ghi veva dita: A no ti è lècit di tègnila. Erod al
voleva copà Zuan, ma al veva poura dal pòpul, parsè ca lu
consideràvin un profèt.
6Tal dì dal compleàn di Erod la fìja di Erodia a à balàt par
lòu, e Erod al era restàt cussì contènt ca ghi veva prometùt
sot zuramìnt di dàjghi cualsìasi roba ca voleva. E ic,
stusigada da la mari, a ghi à dita: Dami ta un plat il cjaf di
Zuan il Batista. Il re al era puc contènt, ma a caua dal so
zuramìnt e daj so invidàs, al à ordinàt ca si fès coma ca
voleva ic, e Zuan al è stàt decapitàt ta la so preòn. Il so cjaf
al è stàt partàt dentri ta un plat e a ghi è stàt dàt a la fantata,
e ic a ghi lu à partàt a so mari. I disèpuj di Zuan a sòn
vegnùs a cjoj il so cuarp e a lu àn soteràt. Dopo a sòn zùs a
dìighilu a Gjeù.
Gjeu a ghi dà da Mangjà a Miàrs
13Cuant che Gjeù al à sintùt sè ca era susedùt, al è zùt besòu
cu na barcja ta un post solitari. Sintìnt chistu, tanta zent daj
paìs a ghi è zuda davòu a piè. Cuant che Gjeù al è rivàt ta la
riva e al à jodùt duta sta zent, al à vùt compasiòn e al à
vuarìt i so malàs.
15Cul vignì da la sera, i disèpuj a si sòn visinàs e a ghi àn
dita: Chistu post al è lontàn e deèrt, e a si stà faìnt tars.
Manda via duta chista zent, ca pòsi zì taj so paìs a crompasi
alc da mangjà.
16Gjeù al à replicàt: A no ocòr ca zèdin via. Dèjghi vuàltris
alc da mangjà.
17I vìn doma sinc pagnòchis di pan e doj pes, a àn
rispundùt.
18Partàimilis chì a mi, al à dita. E a ghi dita a la zent di
sintasi jù ta lerba. Cjapànt sù li sinc pagnòchis e i doj pes,
al à vuardàt in alt tal cjel, diìnt gràsis, e al à ròt li pagnòchis
a tocs. Dopo a ghi ju à dàs ai disèpuj, e i disèpuj a ghi ju àn
dàs a la zent. Dopo che dùcjus a vèvin mangjàt avonda, i
disèpuj a àn cjapàt sù dòdis zèis di tocùs ca èrin vansàs. Il
nùmar di chej ca vèvin mangjàt al era di circa sincmil òmis,
sensa contà fèminis e fioj.
Gjeù al Cjamina su lAga
22Sùbit dopo Gjeù al à fàt montà ta la barcja i so disèpuj e a
ghi à dita di zì davànt di luj ta che altra banda, intànt che luj
a si varès rangjàt a dispièrdi la zent. Dopo vejla dispierduda,
al è zùt sù ta na montagna a preà. Cuant ca era rivada la
sera, al era la sù besòu, ma la barcja a era a na buna distansa
da la cjera, sbatuda da li òndis par via dal vint contrari.
25Ma durànt la cuarta ora da la nòt Gjeù a ghi è zùt cuntra,
cjaminànt tal lac. Cuant che i disèpuj a àn jodùt cal
cjaminava tal lac, a àn cjapat na poura mata. Al è un
spirit, a àn dita, e a si sòn metùs a sigà da la poura.
27Ma Gjeù a ghi à sùbit dita: Dèjsi coragju. I soj jò. No
stèit vej poura.
28Signòu, si ti sòs tu, al à replicàt Pieri, dìimi di vignì lì
di te su laga.
29Vèn, a ghia dita.
Alora Pieri al è zùt fòu da la barcja, e al à tacàt a cjaminà su
laga vièrs là cal era Gjeù. Ma cuant cal à sintùt il vint al à
cjapàt poura e, tacànt a infondasi, al à sigàt: Signòu,
sàlvimi!
31Gjeù al à sùbit butàt fòu la man, a lu à cjapàt e a ghi à
dita: Omp di pucja fede; parsè iàtu dubitàt?
32E cuant ca sòn montàs sù ta la barcja, il vint al è calàt.
Alora chej ca èrin ta la barcja a si sòn metùs a adoralu,
diìnt: Ti sòs pròpit if Fì di Diu.
34A la fin da la traversàda, a sòn sbarcjàs a Genèaret. E
cuant che i òmis di chel post a an savùt cal era Gjeù, a àn
fàt cori la vòus atorotòr di dut chel post. La zent a ghi à
partàt ducju i so malàs e a lu à preàt di lasà ca ghi tocjàsin
lorli da la so mantelina, e dùcjus chej ca lu àn tocjàt a si sòn
vuarìs.
Sè Cal Incuinèal Omp
15 Alora cualchi Farièo e cualchi maestri da la les a sòn
vegnùs a cjatà Gjeù da Gjerualem e a ghi àn domandàt:
Parsè a ròmpini i to disèpuj li uànsis daj vècjus? A no si
làvin li mans prima da mangjà!
3Gjeù al à rispundùt: E parsè i rompèiu vuàltris il
comandamìnt di Diu in nòn da la vustra tradisiòn?
4Parsè che Diu al à dita: Onoràit il pari e la mari e Chel
cal maledìs so pari o so mari a è mièj cal mori. Ma vuàltris
i dièis che se un omp a ghi dìs a so pari o a so mari
Cualsìasi asistensa chi vèis risevùt da me al è un regàl chi
ghi faj a Diu, a no ghi rint pì onòu a so pari. Faìnt cussì i
rinegàis la peràula di Diu in nòn da la vustra tradisiòn.
Ipòcris chi sèis! Zaìja al veva raòn cuant cal à cussì
profetiàt su vuàltris:
8Chistu pòpul a mi onòra cuj so làvris, ma i so còus a sòn
lontàns da me. 9A mi adorèjn invàn; a insègnin dutrìnis e
precès daj òmis.
10Gjeù al à clamàt la zent visìn e a ghi à dita: Sè cal và ta
la bocja di un omp a no lu contaminèa; a è sè ca vèn fòu da
la so bocja ca lu contaminèa.
12Alora i disèpuj a ghi sòn zùs atòr e a ghi àn domandàt: I
satu che i Farièos a si sòn ufindùs cuant ca àn sintùt
chistu?
13Al à rispundùt: Ogni planta che il me Pari cal è tal cjel a
nol à plantàt a vegnarà tirada sù da li radis. Lasàju stà; a sòn
guìdis svuàrbis. Se un svuarp al guida naltri svuarp, ducju
doj a colaràn ta un fosàl.
15Pieri al à dita: Spièghini la paràbula.
16Ma i sèju encjamò cussì durs di cjaf? Gjeù a ghi à
domandàt. No jodèju che cualsìasi roba ca vèn metuda in
bocja a và tal stòmit e dopo a và fòu dal cuarp? Ma li ròbis
ca vègnin fòu da la bocja a vègnin dal còu, e chìstis a
contaminèjn il omp. Parsè che dal còu a vègnin fòu pensèjs
brus, omicidios, adultèris, imoralitàs sesuàls, rapìnis,
testimoniànsis fàlsis, bestèmis. Chìstis a sòn li ròbis ca
contaminèjn il omp; ma il mangjà cu li mans spòrcjs a nol
contaminèa il omp.
La Fede da la Fèmina Cananèa
21Lasànt chel post là, Gjeù a si à ritiràt ta la zona di Tir e
Sidòn. Na fèmina Cananèa di chel post là a ghi à zùt visìn
planzìnt: Signòu, fì di David, pietàt di me! Me fìja a è
tormentada daj demònis.
23Gjeù a nol à rispundùt nencja na peràula. Alora i so
disèpuj a ghi sòn zùs visìn e a lu àn imploràt: Màndila via,
ca no fà altri che plànzini davòu.
24Al à rispundùt: I soj stàt mandàt doma pa li piòris
pierdùdis di Israel.
25La fèmina a è vegnuda e a si à inzenoglàt davànt di luj.
Signòu, jùdimi!a à dita.
26Al à replicàt: A no è just cjòjghi il pan ai frutùs par
butàjghilu ai so cjanùs.
27Sì, Signòu, a à dita, ma encja i cjans a màngjn li frigùjs
ca còlin da la tàula dal paròn.
28Alora Gjeù al à rispundùt: Fèmina, i ti às na granda fede!
I faràj coma chi ti vòus! E so fìja a è stada vuarida ta che
stesa ora.
Gjeù a ghi dà da Mangjà ai Cuatri Mil
29Gjeù al à lasàt chel post e al è zùt ta li bàndis dal Mar di
Galilea. Là al è zùt sù ta na culina e a si à sintat jù. Tanta
zent a è rivada lì cal era, partant i suès, i svuàrps, i strupiàs, i
mus e tàncjus encjamò ca àn lasàt lì ai so piè; e luj a ju à
vuarìs. Il pòpul al era restàt maraveàt al jòdi che il mut al
parlava, il strupiàt al era vuarìt, il suèt al cjaminava, e il
svuarp al jodeva. E al laudava il Diu di Israel.
32Gjeù al a clamàt visìn i so disèpuj e a ghi à dita: Duta
chista zent a mi fà dòu; a sòn tre dìs ca è chì cun me e a no à
nuja da mangjà. I no vuèj mandà via nisùn plen di fan, parsè
cal è bon da colà jù pa la strada.
33I so disèpuj a àn rispundùt: Indulà i zinu a cjatà asàj pan
ta stu deèrt par sfamà duta stà zent?
34Cuanti pagnòchis i vèju? al à domandàt Gjeù.
Sièt, a àn rispundùt, e cualchi pesùt.
35A ghi à dita a la zent di sintàsi in cjera. Dopo al à cjapàt sù
li sièt pagnòchis e il pès, e dopo vej fàt i so ringrasiamìns, a
ju à ros a tocùs e a ghi ju à dàs ai so disèpuj, e chej al pòpul.
Dùcjus a àn mangjàt e a si sòn sintùs sodisfàs. A la fin, i
disèpuj a àn cjapàt sù cualchi bièl zèj di tocùs di pan ca èrin
vansàs. Il nùmar di chej ca vèvin mangjàt al era cuatri mil,
sensa contà feminis e fioj. Dopo che Gjeù al veva mandàt
via la zent, al è montàt ta la barcja e al è zùt ta la zona di
Magadan.
La Domanda di un Sen
16 I Farièos e i Saducèos a sòn zùs lì di Gjeù e a lu àn
tentàt cu la domanda di fàjghi jodi un sen dal cjel.
2Al à rispundùt: Cuant ca vèn la sera i dièis A farà bun
timp parsè che il cjel al è ros, e a la matina Vuèj a vegnarà
un temporàl parsè che il cjel al è ros e nulàt. I savèis coma
interpretà laspièt dal cjel, ma i no sèis bòis da capì i sens
daj nustri timps. Una generasiòn trista e adulteroa a vuarda
par sens miraculòus, ma a non varà nencja un, aldifòu dal
sen di Gjona. Gjeù al è dopo zùt via e a ju à lasàs lì.
Il Levàn daj Farièos e daj Saducèos
5Cuant ca èrin zùs ta che altra banda dal lac, i disèpuj a si
vèvin dismintiàt di partà il pan. Stèit atèns, a ghi à dita
Gjeù. Stèit atèns dal levàn daj Farièos e daj Saducèos.
7Parlànt fra di lòu, a àn dita: A è parsè chi no vìn partàt il
pan.
8Savìnt sè ca dièvin, Gjeù a ghi à domandàt: Òmis di
pucja fede, parsè i stèju diìnt chi no vèis pan? I no sèju
maj bòjs da capì? I no vi recuardàju da li sinc pagnòchis paj
sinc mil, e daj zèis ca sòn vansàs? Coma i fèju a no capì
che jò i no vi parlàvi di pan? Ma stèit atèns dal levàn daj
Farièos e daj Saducèos. Alora a àn capìt ca no ghi steva
diìnt di stà atèns dal levàn uàt tal pan, ma daj insegnamìns
daj Farièos e daj Saducèos.
La Confesiòn di Pieri
13Rivàt ta la regiòn da la Cearea di Filìp, Gjeù a ghi à
domandàt ai disèpuj: Cuj a pènsia la zent cal sedi il Fì dal
Omp?
14A àn rispundùt: Cualchidùn al dìs Zuan il Batista; àltris a
dìin Lìja; e àltris Gjeremìja o un daj profès.
15Ma vuàltris? al à dita. Cuj i dièju chi sedi?
16Simon Pieri al à rispundùt: Tu i ti sòs il Crist, il fì dal Diu
vivìnt.
17Gjeù al à rispundùt: Tu i ti sòs benedèt, Simon fì di
Gjona, parsè che chistu a no ti è stàt rivelàt dal omp, ma dal
me Pari cal è tal cjel. E i ti dìs chi ti sòs Pieri, e in ta stà
piera i metaràj sù la me gliia, e li puàrtis dal infièr a no
zovaràn cuntra di ic. I ti daràj li clafs dal regnu dal cjel; dut
sè chi ti lèis ta la cjera al sarà leàt in tal cjel, e dut sè chi ti
dislèis ta la cjera al sarà disleàt tal cjel.
20Dopo al à viàt i disèpuj di no dìighi a nisùn cal era il
Crist.
Gjeù al Anuncja la so Muart
21Da chel momènt lì, Gjeù al à tacàt a dìighi ai so disèpuj
ca ghi tocjarà zì a Gjerualem e sufrì tant par man daj
ansiàns, daj capoprèdis e daj maèstris da la les, e cal vegnarà
copàt e che tre dìs dopo al risusitarà.
22Pieri a lu à tiràt in banda e a ghi à dita ròbis. Maj,
Signòu! a ghi à dita. Chistu a no ti susedarà maj a ti!
23Gjeù a si à voltàt e a ghi à dita a Pieri: Va via di chì,
Satana! Tu ti mi intrìghis e basta; i no ti às in mins li ròbis di
Diu, ma li ròbis daj òmis.
24Dopo Gjeù a ghi à dita ai disèpuj: Se un al vòu vignì
davòu di me, al à di rinegà se stes e cjapà sù la so cròus e
seguìmi. Parsè che cualsìasi cal vòu salvà la so vita, a la
pierdarà; ma cualsìasi cal pièrt la so vita par me, a la cjatarà.
Se ghi zovaràja a un omp di vèj dut il mont sal và a pierdi
la so anima? O sè cal pòl dà un omp in cambiu da la so
anima? Il fì dal Omp al vegnarà in ta la gloria di so Pari cuj
so ànzuj, e dopo al premiarà ogni un secònt sè cal à fàt. I vi
dìs la veretàt, che cualchidùn di chej ca sòn chì a no
gustaràn la muart prima di vej jodùt il fì dal Omp entrà tal
so regnu.
La Trasfigurasiòn
17 Dopo sèis dìs Gjeù al à cjapàt sù Pieri, Jacu, e Zuan,
fradi di Jacu, e a ju à partàsdoma lòuta na montagna
alta. Ulà a si à trasfiguràt davànt di lòu. La so mua a à brilàt
coma il soreli, e i so vistìs a sòn doventàs blancs coma la
lus. Tal stes momènt a àn jodùt Moè e Lìja ca parlàvin cun
Gjeù.
4Pieri a ghi à dita a Gjeù: Signòu, a và ben che nu i sini
chì. Si ti vòus, i prepari tre tèndisuna par te, una par
Moè, e una par Lìja.
5Mentri cal parlava, una nula luminoa a ju à inglusàs sù, e
na vòus da la nula a à dita: Chistu al è me Fì, che jò i ghi
vuèj ben; di luj i soj tant contènt. Scoltàjlu ben!
6Al sinti chistu i disèpuj a sòn colàs in cjera, cu la mua in
jù, teroriàs. Ma Gjeù a ghi è zùt visìn e a ju à tocjàs.
Levàit sù, a ghi à dita, No stèit vej poura. Alsànt i vuj a
no àn jodùt pì nisùn, fòu che Gjeù.
9Vignìnt jù da la montagna, Gjeù a ghi à comandàt: No
stèit dìighi a nisùn sè chi vèis jodùt prin che il Fì dal Omp a
nol sedi risusitàt.
10I disèpuj a ghi àn domandàt: Parsè alora i maèstris da la
les a dìini che Lìja al à da vignì prima?
11Gjeù al à rispundùt: A e vera che Lìja al vèn e al metarà
a post dut. Ma i vi dìs chistu, che Lìja al è belza vegnùt e a
no sòn bòjs da cognòsilu, ma a ghi àn fàt sè ca volèvin. Ta la
stesa maniera il Fì dal Omp al zarà a sufrì ta li so mans.
Alora i disèpuj a àn capìt che luj a ghi steva parlànt di Zuan
il Batista.
La Vuarisiòn dal Frut Epilètic
14Cuant ca sòn rivàs lì di un scjàp di zent, un omp al è zùt
visìn di Gjeù e si à inzenoglàt davànt di luj.
Signòu, i vuèj chi ti vèdis pietàt di me fì, al à dita. Al è
epilètic e al sufrìs tant. Al cola spes tal fòuc o in ta laga. I
ghi lu ài partàt ai to disèpuj, ma lòu a no àn podùt vuarìlu.
17O generasiòn di zent perversa e di pucja fede, al à
rispundùt Gjeù, par cuant timp i varàju da stà cun vuàltris?
Par cuant timp i àju da sufrìvi? Partàimi chì il frutùt. Gjeù
al à cridàt il demòni, cal è vegnùt fòu dal frut, e da chel
momènt il frut al è restàt vuarìt.
19Alora i disèpuj a si sòn tiràs in banda cun luj e a ghi àn
domandàt: Parsè i no podèvinu casàlu fòu nuàltris?
20Al à rispundùt: Parsè chi no vèis abastansa fede. I vi dìs la
veretàt, che encja se la vustra fede a è pìsula coma un
gragnèl di sènapa, i podèis dìighi a chista montagna
Mòviti da chì a là e ic a si movarà. Nisuna roba a vi sarà
impusìbula.
22Cuant ca sòn rivàs insièmit a Galilea, luj a ghi à dita: Il Fì
dal Omp al vegnarà tradìt in ta li mans daj òmis. Al vegnarà
copàt, e al ters dì al tornarà a vivi. E i disèpuj a èrin plens
di dolòu.
Il Tribùt pal Templi
24Dopo che Gjeù e i so disèpuj a èrin rivàs a Cafernau, chej
ca scuèdin li tàsis daj doj dracmas a sòn zùs lì di Pieri e a
ghi àn domandàt: Il to maestri a nol pàja li tàsis dal
templi?
25Sì ca lu fà, al à rispundùt.
Cuant che Pieri al è vegnùt in cjaa, Gjeù al è stàt il prin a
parlà. Se pènsitu, Simon? al à domandàt. Da cuj a cjòjni i
governàns da la cjera li so tàsis e tribùsdaj so fioj o da
àltris?
26Da àltris, al à rispundùt Pieri.
Alora i fioj a sòn eentàs, Gjeù a ghi à dita. Ma par chi
no zini a ufìndiju, và tal lac e tira fòu il àmp. Il prin pès cal
và a cjapàsi, tìrilu sù e vièrzighi la bocja, che dentri al varà
na moneda di cuatri dracmas. Cjòj la moneda e dàjghila a
lòu pa li to tàsis e pa li mes.
Il Pì Grant tal Regnu dal Cjel.
18 Ta chel timp là i disèpuj a si sòn visinàs a Gjeù e a
ghian domandàt: Cuj cal è il pì grant tal regnu dal cjel?
2Al à clamàt un frutùt e a lu à fàt stà cun lòu. E al à dita: I
vi dìs la veretàt, che si no cambiàis e i doventàis coma i
frutùs, i no entrarèis maj tal regnu dal cjel. Duncja, cualsìasi
cal doventa picinìn coma stu frutùt al sarà il pì grant tal
regnu dal cjel.
5E cualsìasi cal risèif un frutùt coma chistu in nòn me a mi
risèif me. Ma se un al parta un di scju frutùs ca cròdin in me
a cometi un pecjàt, a sarès mièj par luj ca si metès atòr dal
cuèl una piera di mus da mulìn e ca si innegàs tal pì profònt
dal mar.
7Guàj al mont paj scànduj! I scànduj a vàn a susèdi, ma guàj
al omp ca ghi è la caua! Se la to man o il to piè a ti fa pecjà,
tàjlu e bùtilu via. A è mièj chi ti èntris ta la vita sturpiàt o
suèt che vej do mans o doj piè e vignì butàt tal fòuc eterno.
E se il to vuli a ti fà comèti un pecjàt, gjàvilu fòu e bùtilu
via. A è mièj par te di tacà a vivi cun un vuli e basta che
vèjni doj e vignì butàt tal fòuc dal infièr.
10Stèit atèns da no dispresà un di scju frutùs, chi vi dìs jò
che i so ànzuj tal cjel a jòdin sempri la mua di me Pari cal è
tal cjel.
11Parsè che il Fì dal Omp al è vegnùt par salvà chèl cal era
pierdùt.
12Sè pensàiu? Se un omp al à sent piòris, e una di chès a si
pièrt, a nol làsia li novantanòuf par zì in sercja di chè ca è
pierduda? E i vi dìs la veretàt che sa la cjata al è pì contènt
di chè che di dùtis che altri piòris ca no si èrin pierdùdis. E a
è pròpit cussì cul vustri Pari cal è tal cjel, ca nol vòu che
nisuna da li so piòris a zedi pierduda.
La Colpa dal Fradi
15Se to fradi al comèt un pecjàt cuntra di te, dìighi in
cunfidensa cual cal è il so pecjàt. Sa ti scolta i ti varàs
guadagnàt un fradi. Ma sa no ti scolta, parta cun te una o
dos persònis che la roba a vegni stabilida di front di doj o tre
testimònis. Se dopo a nol vòu scoltà nencja chìscjus, và a
dìighilu a la gliia; e sa nol scolta nencja la gliia, alora
tràtilu coma un pagàn o un publicàn.
18I vi dìs la veretàt: Cualsìasi roba chi leàis insièmit chì in
cjera a sarà leàda in tal cjel, e cualsìasi roba chi disleàis chì
in cjera al sarà disleàt in tal cjel.
19I vi dìs èncja che se doj di vuàltris i sèis dacòrdu su sè
chi domandàis, al sarà fàt dal me Pari cal è tal cjel. Parsè
che indulà che doj o tre a si mètin dacòrdu in nòn me, jò i
saràj cun lòu.
La Paràbula dal Servitòu Spietàt
21Alora Pieri a si à visinàt a Gjeu e a ghi à domandàt:
Signòu, Cuanti vòltis i àju da perdonàjghi a me fradi par
vej pecjàt cuntra di me? Fin a sièt vòltis?
22Gjeù a ghi à rispundùt: I ti lu dìs jò, no doma sièt vòltis,
ma setantasièt vòltis.
23Alora il regnu dal cjel al è coma un re cal voleva fà i cons
cuj so servitòus. Apèna tacàt a fà i cons, un omp ca ghi era
debitòu di deismìl talèns a ghi è stàt partàt davànt. Sicoma
ca nol podeva pajà il so dèbit, il paròn al veva ordinàt che
luj, la so fèmina e i so fioj e dut sè cal veva a vegnèsin
vendùs par pajà il so dèbit.
26Il servitòu a si veva inzenoglàt davànt di luj, e a lu veva
preàt: Vèit pasiensa di me, che jò i vi pajaràj il dèbit. Il
paròn dal servitòu al à vùt pietàt di luj e dopo vej cancelàt il
dèbit a lu à lasàt zì.
28Ma cuant che il servitòu al era zùt fòu, al à cjatàt naltri
daj servitòus cal veva un dèbit cun luj di sent dìnars. A lu à
cjapàt e tacàt a strìnzilu pa la gola. Pàjmi il to dèbit! a ghi
à comandàt.
29Il so compaj a si à metùt in zenoglòn e a lu a preàt: Ti às
di vej pasiensa cun me, che jò i ti tornaràj dut.
30Ma al à rifiutàt. Invensi al è zùt via e al à fàt meti lomp in
preòn fin ca nol varès pajàt il so dèbit. Cuant che i altri
servitòus a àn jodùt sè ca era susedùt, a sòn zùs a cjatà il
paròn e a ghi àn contàt dut sè ca era susedùt.
32Alora il paròn al à mandàt a clamàlu. Spietàt di servitòu,
a ghi à dita, I ài cancelàt dut il to dèbit parsè chi ti mi vèvis
preàt di falu. I no varèsitu di vej vùt compasiòn dal to
compàj coma chi lài vuda jò par te? Dut rabiàt, il paròn a
ghi lu à dàt in man ai vuardiàns par ca lu torturàsin fin ca
nol vès pajàt dut il so dèbit.
35In ta chista maniera il me Pari celèst al tratarà ogni un di
vuàltris si no ghi perdonàis di còu ai vustri fràdis.
Divòrsiu
19 Cuant che Gjeù al veva finìt di dii chisti robis, al à
lasàt la Galilea e al è zùt ta la regiòn da la Gjudea ca è ta che
altra banda dal Gjordàn. Tanta zent a ghi à zùt davòu e luj al
à vuarìt i malàs ulà.
3Cualchi Farièo a ghi à zùt visìn par mètilu a la prova. A
ghi àn domandàt: A ee lècit par un omp di divorsiàsi da la
so fèmina par cualsìasi raòn?
4No veju leùt, al à rispundùt, che al inìsi il Creatòu a ju
à fàs mascju e fèmina e al à dita che
5par chèl un omp al lasarà il pari e la mari par unìsi cu la so
fèmina, e che i doj a saràn una cjar? Alora a no sòn pì doj,
ma un. Duncja sè che Diu al à metùt insièmit, ca nol vegni
pì separàt dal omp.
7Alora parsè, a àn domandàt, al àja Moè ordinàt che
lomp a ghi dès a la fèmina un certificàt di divòrsiu e ca la
mandàs via?
8Gjeù al à rispundùt: Moè a vi à permetùt di divorsià li
vustri fèminis parsè chi vèvis i còus durs. Ma a no è stàt
cussì fin dal inìsi. I vi dìs che ogni un cal divorsièa la so
fèmina, fòu che par raòns di infedeltàt matrimoniàl, e al
spoa naltra fèmina al comèt adulteri.
10I so disèpuj a ghi àn dita: Sa è cussì fra omp e fèmina,
alora a è mièj no spoasi.
11Gjeù al à rispundùt: No dùcjus a sòn bojs da capì chistu,
ma doma chej ca ghi è stàt dàt di capilu. Parsè che
cualchidùn al è enùc par via che cussì al è nasùt; àltris a sòn
stàs fàs cussì daj òmis; e àltris a àn rinuncjàt al matrimoni
pal regnu dal cjel. Chèl cal pòl capì chistu, ca lu capisi.
Gjeù e i Frutùs
13Alora i frutùs a ghi sòn stàs partàs a Gjeù, che luj al podès
tocjàju cu li so mans e preà par lòu. Ma i disèpuj a ghi àn
dita ròbis a chej ca ju àn partàs lì.
14Gjeù al à dita: Lasàit che i frutùs a vègnin chì di me, e no
stèit impedìju, parsè che il regnu dal cjel al è par chej ca sòn
coma lòu. Dopo ca ghi veva pojàt li mans intòr, al à paràt
via pa la so strada.
Il Zòvin Siòr
16Adès un omp a ghi è zùt visìn di Gjeù e a ghi à domandàt:
Maestri, cuali ròbis bùnis i àju da fà par otegni la vita
eterna?
17Parsè i mi domànditu di sè cal è bon? Gjeù a ghi à
rispundùt. Doma Un al è bon. Si ti vòus otegni la vita
eterna, ubidìs i comandamìns.
18Cuaj comandamìns? lomp al à volùt savèj.
Gjeù al à rispundùt: Nosta copà, nosta comèti adulteri,
nosta robà, nosta dà testimoniansa falsa, rìndighi onòu a to
pari e a to mari, e trata ben il to visìn coma te stes.
20I ju ài belzà oservàs dùcjus, al à dita il zòvin. Sè ca mi
mancja?
21Gjeù al à rispundùt: Si ti vòus èsi perfèt, và, vènt dut sè
chi ti às e dàjghilu ai puarès, e i ti varàs un teoru in tal cjel.
Dopo vèn davòu di me.
22Cuant che il zòvin al veva sintùt chistu, al era zùt via
malcontènt, parsè cal era amondi siòr.
23Alora Gjeù a ghi à dita ai so disèpuj: I vi dìs la veretàt,
ca è difìsil par un siòr di entrà tal regnu dal cjel. E i vi dìs
pur chistu, ca è pì fàsil par un camèl di pasà pal buùt di na
guiela che par un siòr di entrà al regnu di Diu.
25Cuant che i disèpuj a àn sintùt chistu a sòn restàs dùcjus
maraveàs, e a àn domandàt: Ma cuj alora al podaràja
salvàsi?
26Gjeù a ju a vuardàs e a ghi à dita: Pal omp chistu al è
impusìbul, ma par Diu dut a è pusìbul.
27Pieri a ghi à rispundùt: I vìn dàt dut sù par vignì davòu di
te! Se saràja alora di nuàltris?
28Gjeù a ghi à dita: I vi dìs la veretàt: Al rinovamìnt di duti
li ròbis, cuant che il Fì dal Omp al sarà sintàt tal so trono
gloriòus, vuàltris chi mi vèis seguìt i sarèis encja vuàltris
sintàs ta dòdis trònos, par gjudicà li dòdis tribùs di Israel. E
dùcjus chej ca àn lasàt cjàis o fràdis o sòus o pàris o màris
o fioj o cjamps par vignì cun me a risevaràn sent vòltis di pì
e a ereditaràn la vita eterna. Ma tancju di vuàltris chi sèis
prins i sarèis ùltins, e tàncjus chi sèis ùltins i sarèis prins.
La Paràbula daj Vendemadòus
20 Il regnu dal cjel al è coma un paròn di cjaa cal è zùt
fòu di matina bunora par cjata zent ca ghi lavoràs a zornada
ta la vigna. A si à metùt dacordu cun lòu di pajàighi un
dìnar al dì e a ju à mandàs ta la vigna.
3Visìn da la tersa ora al è zùt fòu e al à jodùt àltris ca stevin
in plasa sensa nuja da fà. A ghi à dita: Zèit encja vuàltris a
lavorà ta la me vigna, e i vi pajaràj sè ca è just. Cussì a sòn
zùs.
Al è zùt fòu di nòuf visìn da la sesta ora e da la nona ora, e
al à fàt la stesa roba. Visìn da la undiceima ora al è zùt fòu
di nòuf e an dà jodùs àltris ca stèvin lì dibànt. A ghi a
domandàt: Parsè i steju chì duta la zornada sensa fà nuja?
7 Parsè che nisùn a ni à dàt lavoru, a àn rispundùt.
Alora a ghi à dita: Zèit encja vuàltris a lavorà ta la me
vigna.
8 Rivada la sera, il paròn da la vigna a ghi à dita al so
castaldu: Clama i vendemadòus e dàjghi la so paja, tacànt
cuj ùltins ca àn tacàt a lavorà e finìnt cuj prins.
9Chej ca vèvin tacà atòr da la undiceima ora a si sòn
visinàs e ogni un al à risevùt un dìnar.
10Alora cuant ca sòn vegnùs indavànt chej ca vèvin tacàt par
prins, a si spetàvin di risevi di pì. Ma encja ogni un di
chìscjus al à risevùt un dìnar. Cuant ca lu àn risevùt, a àn
tacàt a lamentasi cuntra il paròn. Chej òmis ca sòn vegnùs
ùltins a àn lavoràt doma na ora, a àn dita, e tu i ti ju às
tratàs coma nuàltris chi vìn sopuartàt il cargu pì peànt e il
calòu dal dì.
13Ma a un di lòu a ghi à rispundùt: Amigo, jò i no ti staj
faìnt tuàrt. I no èritu dacòrdu di lavorà par un dìnar? Cjoj
sù la to paja e và. I vuej dàjghi la stesa paja a chèl cal à tacàt
a lavorà par ùltin. I no àju il dirìt jò di fà se chi vuèj cuj me
bes? O i sotu invidiòus parsè chi soj generòus?
16Cussì lùltin al sarà prin, e il prin al sarà ùltin.
Gjeù al Anuncja di Nòuf la so Muart
17Adès intivànt Gjeù di zì a Gjerualem, al à tiràt i dòdis
disèpuj in banda e a ghi à dita: I zìn a Gjerualem, e il Fì
dal Omp al vegnarà tradìt e consegnàt al pì alt daj prèdis e ai
maèstris da la les. A lu condanaràn a muart e a lu
consegnaràn ai pagàns par cal vegni cjòlt in ziru e flagelàt e
metùt in cròus. Tal ters dì al risusitarà.
La Domanda di na Mari
20Alora la mari daj fìs di Zebedèo a è vegnuda a Gjeù cuj so
fioj e in zenoglòn a ghi à domandàt un plaèj.
21Sè vutu vej? al à domandàt.
Ic a à dita: Fà che un di scju doj fioj mes al zedi a sintasi a
la to destra e chel altri a la to sinistra tal to regnu.
22I no ti sas sè chi ti stàs domandànt, Gjeù a ghi à dita. I
podèju bevi la copa chi staj par bevi jò?
I podìn, a àn rispundùt.
23E luj a ghi à dita: I bevarèis sul seriu da la me copa, ma di
sintasi ta la me destra o sinistra a no è na roba chi posi
concèdivi jò. Chiscju poscj a sòn par chej cal à decidùt me
Pari.
24Cuant ca àn sintùt chistu, chej altri dèis a si sòn indignàs
cuj doj fràdis. Gjeù a ju à clamàs insièmit e a ghi à dita: I
savèis che i càpos daj pagàns a dominèjn sù di lòu, e i
grancj a àn plena autoritàt sù di lòu. Cun vuàltris a no è
cussì. Invensi, chèl cal vòu doventà grant fra di vuàltris, al à
da fasi vustri servitòu, e chèl cal vòu èsi prin al à di èsi il
vustri servitòupròpit coma che il Fì dal Omp a nol è
vegnùt par èsi servìt, ma par servì, e par dà sù la vita par
riscatà tàncjus àltris.
Doj Svuàrps a Tòrnin a Jodi
29Mentri che Gjeù e i so disèpuj a lasàvin Gjerico, tanta zent
a ghi zeva davòu. Doj òmis svuarps a èrin sintàs in banda da
la strada, e cuant ca àn sintùt che Gjeù al steva pasànt in
banda, a àn sigàt: Signòu, Fì di David, vèit pietàt di nu!
31La zent a ghi à dita ròbis e di stà sidìns, ma lòu a si sòn
metùs a sigà pì fuart encjamò: Signòu, Fì di David, vèit
pietàt di nu!
32Gjeù a si à fermàt e a ju à clamàs. Se volèju chi fedi par
vuàltris? a ghi à domandàt.
33Signòu, a àn rispundùt, i volìn podèj jodi.
34Gjeù al à vùt compasiòn di lòu e al à tocjàt i so vuj. Lòu a
àn ricuperàt la so vista a colp e a lu àn seguìt.
La Entrada Trionfàl
21 Mentri ca zèvin vièrs di Gjerualem, a sòn rivàs a
Betfaga tal Mont daj Ulìfs, e Gjeù al à mandàt là doj daj so
disèpuj. A ghi à dita: Zèit ta chel paeùt chi vèis davànt di
vuàltris, e là i jodarèis sùbit una musa impeàda, cul so pujèri
visìn di ic. Molàiju e partàimiu chì a mi. Se cualchidùn a vi
dìs alc, diejghi che il Signòu al à biugna di lòu, e a vi ju
tornarà sùbit.
4Chistu al è susedùt par ca si averàs sè ca era stàt dita dal
profeta:
5Dièjghi a la Fìa di Zion: Jòjtu, il to re a ti vèn visìn
dòcil e sintàt ta na musa, ta un pujèri, fì di na bestia da
tiru.
6I disèpuj a sòn zùs e a àn fàt chèl che Gjeù a ghi veva dita
di fà. A ghi àn partàt la musa e il pujèri, a ghi àn metùt
parzora li so mantelìnis, a Gjeù a si à sintàt insima. Una
gran vura di zent a veva spleàt li so mantelìnis ta la strada,
mentri che àltris a tajàvin ramàsis daj àrbuj e a li metèvin ta
la strada. La zent ca zeva davànt di luj e chè ca ghi vegneva
davòu a sigàva::
Oana al Fì di David! Benedèt chèl cal vèn in nòn dal
Signòu! Oana tal pì alt!
10Cuant che Gjeù al è entràt a Gjerualem, duta la sitàt a si a
incurioìt e a si à metùt a dii: Cuj lee chistu?
11La zent a à rispundùt: Chistu al è Gjeù, il profèt di
Nàzaret in Galilea.
Gjeù al Templi. Il Figàr Secjàt
12Gjeù al è entràt tal templi di Diu e al à butàt fòu ducju
chej ca èrin lì par crompà e vendi roba. Al à rebaltàt li tàulis
di chej ca cambiàvin bes e i bancs di chej ca vendèvin
colòmbis. A è stàt scrìt, al à dita, che la me cjaa a sarà
clamada una cjaa par preà, ma vuàltris i la stèis cambiànt
in ta na tana di làris.
14I svuàrps e i suès a vegnèvin a cjatàlu tal templi, e luj a ju
vuariva. Ma cuant che il capopredi e i maèstris da la les a àn
jodùt li maravèis cal steva faìnt e i fioj ca cjantàvin Oana
al Fì di David, a èrin dùcjus indignàs.
16I sìntitu sè che scju fioj a stàn diìnt? a ghi àn domandàt.
Sì, al à rispundùt Gjeù. I no vèju maj leùt:
Da la bocja daj frus e daj picinìns
i si vèis procuràt un mèrit?
17E a ju à lasàs lì e al è zùt fòu da la sitàt, fin a Betania,
indulà cal à pasàt la nòt.
18La matina dopo, bunoruta, tornànt da la sitàt, al veva fan.
Jodìnt un figàr in banda da la strada, a ghi è zùt visìn ma al à
jodùt cal veva doma fuèis e nisùn fic. Alora a ghi à dita:
Chi no ti vèdis maj pì frutàn! e a colp il figàr a si à secjàt.
20Jodìnt chistu i disèpuj a sòn restàs maraveàs. Coma a làja
fàt il figàr a secjàsi cussì a la svelta? a àn domandàt.
21Gjeù al à rispundùt: I vi dìs la veretàt, che si vèis fede e i
no dubitàis, i podèis fà no doma sè ca ghi è stàt fàt a stu
moràr chì, ma i podèis encja dìighi a chista montagna:
Và, bùtiti tal mar, e a lu farà. Si crodèis, i risevarèis dut sè
chi domandàis ta li vustri prejèris.
Su lAutoritàt di Gjeù. La Paràbula daj Fioj
23Gjeù al è entràt tal templi e mentri cal stava insegnànt, a
ghi sòn zùs visìn i capoprèdis e i ansiàns dal pòpul. Cun
cuala autoritàt i fatu chistu? a ghi àn domandàt. E cuj ti
àja dàt chista autoritàt?
24Gjeù al à rispundùt: I vi faj na domanda encja a vuàltris.
Se vuàltris i mi rispundèis, alora i vi diaraj cun cuala
autoritàt chi faj sti ròbis.
25Il batièin di Zuanda indulà cal è vegnùt? Dal cjel, o daj
òmis?A àn fàt na discusiòn fra di lòu, raonànt: Si diìn
dal cjel, al domandarà Alora parsè i no ghi veju crodùt?
ma si diìn daj òmis, i vìn da vej poura da la zent, che
dùcjus a pènsin cal sedi un profeta.
27Cussì a ghi àn rispundùt a Gjeù: I no savìn.
Alora al à dita: E i no vi diaràj nencja jò cun cuala
autoritàt chi faj chisti ròbis.
28Sè vi pària. Un omp al veva doj fioj. Al è zùt dongja dal
prin e a ghi à dita: Frut, và tu vuèj a lavorà ta la vigna.
29 I no vuèj zì, al à rispundùt, ma dopo un toc al à cambiàt
idea e al è zùt.
30Pì tars il pari al è zùt dongja di chel altri fì e a ghi à dita la
stesa roba. Chèl al a rispundùt: I lu faràj, pari, ma a nol è
zùt.
31Cuaj daj doj al àja fàt sè cal voleva il pari?
Il prin, a àn rispundùt. Gjeù a ghi à dita: I vi dìs la
veretàt, che i publicàns e li putànis a entraràn tal regnu di
Diu prima di vuàltris. 32Parsè che Zuan al è vegnùt a favi
jodi la strada da la gjustisia, e vuàltris i no ghi vèis crodùt,
mentri che i publicàns e li putànis a ghi àn crodùt. E encja
dopo vej jodùt chistu i no ghi vèis crodùt.
La Paràbula daj Mieàdris
33Scoltàit naltra paràbula: Un paròn al veva plantàt una
vigna. A ghi à fàt sù un mur dut atòr, al à scavàt na vasca
par folà lùa, e al à costruìt una tor. Dopo a ghi à fitàt la
vigna a cualchi contadìn e al è zùt a fà un viàs. Cuant ca era
ora da vendemà, al à mandàt i so servitòus là daj so
mieàdris par scuedi il so racòlt.
35I mieàdris a àn cjapàt i servitòus, e un a lu àn bastonàt,
unaltri a lu àn copàt, e un ters a lu àn lapidàt. Alora al à
mandàt altri servitòus, pì encjamò di prima; e i mieàdris a
ju àn tratàs ta la stesa maniera. Par ùltin al à mandàt so fì là
daj mieàdris. A varàn rispièt par me fì, al à dita.
38Cuant che i mieadris a à jodùt il fì, a si àn dita: Chistu al
è lerèt. Vegnèit. Zìn a copàlu, che cussì i varìn nu
lereditàt. Cussì a lu àn cjapàt e butàt fòu da la vigna,
indulà ca lu àn copàt. 40Alora cuant cal vèn il paròn da la
vigna, se làja da fàjghi a chej mieàdris? A ghi farà sufrì
na muart bruta a chej disgrasiàs, a àn rispundùt, e a ghi
fitarà la vigna a altri mieàdris ca ghi daràn la so part dal
racòlt cuant ca è ora da vendemà.
42Gjeù a ghi à dita: No veju maj leut ta li Scritùris:
Che piera che i muradòus a vèvin scartàt a è doventada la
piera claf; il Signòu al à fàt chistu e a nuàltris a ni è na
maravèa a jòdila?
43Duncja i vi lu dìs jò che il regnu di Diu a vi vegnarà partàt
via e consegnàt al pòpul ca lu farà frutà. Chèl cal cola ta stu
clap al vegnarà sfracelàt, e chèl cal risevarà tal cjaf il clap
cal cola al vegnarà stritulàt.
45Cuant che i capoprèdis e i Farièos a vèvin sintùt chisti
paràbulis, a àn capìt cal steva parlànt di lòu. A àn vuardàt in
ziru par jodi coma arestàlu, ma a àn vùt poura da la zent
parsè che la zent a lu considerava un profeta.
La Paràbula da la Sena da li Nòsis
22 Gjeù a ghi à di nòuf parlàt in paràbulis, e al à dita:
Il regnu dal cjel al è coma un re cal à preparàt la sena pa li
nòsis di so fì. Al à mandàt i so servitòus là di chej ca èrin
stàs invidàs a li nòsis par dìighi di vignì, ma chej a àn
rifiutàt da vignì.
4Alora al à mandàt altri servitòus e a ghi à dita: Dièjghi a
chej ca sòn stàs invidàs chi ài preparàt la me sena. I me
nemàj e li me bèstis ingrasàdis a sòn stàdis macelàdis, e dut
a è pront. Vegnèit al banchèt da li nòsis.
5Ma a no ju àn scoltàs e a sòn zùs viaun tal so cjamp e
naltri a fà i so afàrs. Chej àltris a àn cjapàt i servitòus, a ju
àn maltratàs e copàs. Il re al era furiòus. Al à mandàt i so
soldàs, ca àn anientàt chej sasìns e bruàt la so sitàt.
8Dopo a ghi à dita ai so servitòus: Il banchèt da li nòsis al
è pront, ma chej chi vevi invidàt a no meretàvin di vignì.
Zèit lì ca si incròin li stradis e invidàit al banchèt ducju chej
chi cjatàis. Cussì i servitòus a sòn zùs fòu ta li stràdis e a an
cjòlt sù duta la zent ca àn podùt cjatà, buna e trista, e la sala
da li nòsis a si à implenìt di invidàs.
11Ma cuant che il re al è vegnùt dentri par jodi i invidàs, al à
jodùt lì un omp ca nol era vistìt di nòsis. Amigo, a ghi à
domandàt, coma i àtu fàt a vignì chì sensa i vistìs di nòsis?
Chel al è restàt lì a bocja vierta, mut.
13Alora il re a ghi à dita ai atendèns: Leàjghi li mans e i piè
e butajlu fòu tal scur da la nòt, indulà ca è doma planzi e
strisulà di dincj.
14Parsè che tàncjus a sòn clamàs, ma pus a sòn sielzùs.
Il Tribùt par Sèar
15Alora i Farièos a sòn zùs fòu e a àn pensàt coma
intrapulàlu ta li so peràulis. A àn mandàt i so disèpuj a
cjatàlu insièmit cuj erodiàns. Maestri, a àn dita, i savìn ca
ti plas dii la veretàt e che tu i ti insègnis la via di Diu secònt
la veretàt. I no ti ti làsis sbalotà daj òmis, parsè ca no ti
impuarta cuj ca sòn. Alora dìini la to opiniòn: a ee just
dàjghi il tribùt a Sèar o no?
18Ma Gjeù, cognosìnt la so malisia, al à dita: Ipòcris chi
sèis, parsè i provàju a intrapulàmi? Fèjmi jodi la moneda
uada par pajà il tribùt. A ghi àn dàt un dìnar, e luj a ghi à
domandàt: Di cuj ca è che figura chì? E sè ca è scrìt chì?
21Chè di Sèar, a àn rispundùt.
Alora a ghi à dita: Dèjghi a Sèar sè ca è di Sèar, e a Diu
sè ca è di Diu.
22Al sinti chistu, a sòn restàs maraveàs. Cussì a lu àn lasàt e
a sòn zùs via.
La Risuresiòn daj Muars
23Chel stes dì i Saducèos, ca dìin ca no è nisuna risuresiòn,
a sòn zùs lì di luj e a ghi àn domandàt: Maestri, a àn dita,
Moè a ni à dita che se un omp al mòu sensa vej frus, so
fradi al à da spoà la so vedula par ca vedi fioj par luj. Adès,
fra di nuàltris i vèvin sièt fradis. Il prin a si à spoàt e al è
muart, e sicoma ca nol veva frus, a ghi à lasàt la fèmina a so
fradi. La stesa roba a ghi à capitàt al secònt e al ters fradi, e,
ta la stesa maniera, fin al siètim. A la fin la fèmina a è
muarta. Alora, a la risuresiòn, fèmina di cuaj daj sièt fràdis a
saràja, dal momènt che dùcjus sièt a èrin stàs spoàs cun ic?
29Gjeù al à rispundùt: Vuàltris i si sbaliàis parsè chi no
cognosèis li Scritùris o la potensa di Diu.
30Al momènt da la risuresiòn, la zent a no si spoarà nè a
sarà dada in matrimoni a nisùn; a sarà coma i ànzuj dal cjel.
Ma su la risuresiòn daj muarsi no vèju leùt sè che Diu a
vi à dita: I soj il Diu di Abram, il Diu di Iac, e il Diu di
Jacu? A nol è il Diu daj muars, ma daj vifs.
33Cuant che la zent a à sintùt chistu, a è restada stupidida daj
so insegnamìns.
Il Comandamìnt pì Grant
34Sintìnt che Gjeù al veva fàt tai i Saducèos, i Farièos a si
sòn cjatàs insièmit. Un di lòu, un espèrt da la les, a lu à
tentàt cun chista domanda: Maestri, cual al ee il
comandamìnt pì grant da la Les?
37Gjeù al à rispundùt: Ama il Signòu, Diu to, cun dut il to
còu, cun duta la to ànima e cun duta la to mins. Chistu al è
il prin e il pì grant daj comandamìns. E il secònt al è coma
chistu: Ama il to visìn coma te stes. Duta la Les e i Profès
a dipìndin da chiscju doj comandamìns.
Di Cuj al Ee Fì il Crist?
41Mentri che i Farièos a èrin riunìs insièmit, Gjeù a ghi à
domandàt: Sè chi pensàis dal Crist? Di cuj cal è fì?
Al è fì di David, a àn rispundùt.
43E luj a ghi à dita: Coma a ee alora che David, parlànt dal
spìrit, a lu clama Signòu? Parsè cal dìs:
44Il Signòu a ghi à dita al me Signòu:
Sìntiti a la me destra fin chi ài
metùt i to nemìcs sot daj to piè.
45Se alora David a lu clama Signòu, coma al pòsia èsi so
fì? Nisùn al à podùt rispundi, e da chel dì indavànt nisùn al
à pì vùt il coragju di fàjghi altri domàndis.
Sièt Maledisiòns
23 Alora Gjeù a ghi à dita a la zent e ai so disèpuj: I
maèstris da la les e i Farièos a sòn sintàs ta la càtedra di
Moè. Cussì i vèis da ubidìju e fà dut sè ca vi dìin di fà. Ma
no stèit fà sè ca fàn lòu, parsè che lòu a no pratichèjn sè ca
predicjèjn. A lèjn sù càrgus peàns e a vi ju mètin ta la
schena, ma lòu stes a no si scompònin nencja un puc par
mòviu.
5Dut sè ca fàn al è fàt par cal vegni jodùt daj òmis: i so
filàteris a ju fàn larcs e a implenìsin di penàcjus li so
mantelìnis; a ghi plas vej il post di onòu ai banchès e i bancs
pì importàns ta li sinagòghis; a ghi plas vignì saludàs ta li
plàsis e vignì clamàs Rabì.
8Ma i no vèis da vignì clamàs Rabi, parsè chi vèis doma
un Paròn e vuàltris i sèis dùcjus fràdis.E in cjera no stèit
clamà nisùn pari, parsè chi vèis un Pari e chèl al è tal cjel.
E i no vèis nencja da vignì clamàs maestri, parsè chi vèis
belzà un Maestri, il Crist. Il pì grant fra di vuàltris al sarà il
vustri servitòu. Parsè che cualsìasi di vuàltris ca si ealta
besòu al vegnarà umiliàt, e chèl cal e ùmil al vegnarà ealtàt.
13Guaj a vuàltris, maèstris da la les e Farièos, ipòcris chi
sèis! I ghi sieràis il regnu dal cjel in mua ai òmis. Vuàltris
stes i no zèis dentri, e i no lasàis zi dentri nencja chej ca
pròvin a zì.
15Guaj a vuàltris, maèstris da la les e Farièos, ipòcris chi
sèis! I zèis inziru par mar e mont par convertì un omp e
basta, e cuant ca si à convertìt i lu fèis doventà do vòltis un
fì dal infièr, coma chi sèis vuàltris.
16Guaj a vuàltris, guìdis svuàrbis! I dièis: Se un al zura pal
templi, a no vòu dii nuja; ma se un al zura pal òru dal
templi, alora al à da tègnisi al so zuramìnt. Svuàrps di
macàcos! Cual al vàlia di pì: lòru o il templi cal rint lòru
sacri?
18I dièis pur: Se un al zura pal altàr, a nol zova nuja, ma se
un al zura pa loferta ca ghi è insima, alora al resta obligàt al
so zuramìnt. Svuàrps di òmis! Sè ca è pì grant: la oferta o
laltàr cal fà la oferta sacra? Duncja, chèl cal zura pal altàr al
zura par chèl e par dut sè ca ghi è insima. E chèl cal zura pal
templi al zura par chèl e par Chèl ca ghi vìf dentri. E chèl
cal zura pal cjel al zura pal tronu di Diu e par Chèl cal è
sintàt ta chèl.
23Guaj a vuàltris, maèstris da la les e Farièos, ipòcris chi
sèis! I dèis la decima part da li vustri spèismenta, anèt e
cumìn. Ma i vèis trasgredìt li ròbis pì importàntis da la les
la gjustisia, la caritàt, la fedeltàt. Chìstis i vèvis da praticà,
sensa dismintià che àltris. Guìdis svuàrbis! I spudàis fòu il
muscjìn, ma i zèis a inglutì il camèl!
25Guaj a vuàltris, maèstris da la les e Farièos, ipòcris chi
sèis! I netàis par di fòu la vustra cìcara e il vustri plat, ma
dentri i sèis plens di avarisia e di intemperansa. Svuàrp di un
Farièo! Nètiti prin la to cìcara e il to plat par dentri, che
cussì a si netaràn encja par di fòu.
27Guaj a vuàltris, maèstris da la les e Farièos, ipòcris chi
sèis! I sèis coma tòmbis sblancjàdis, ca somèjn bièlis par di
fòu ma che dentri a sòn plènis di vuès di muars e di
sporcìsia. Cussì encja vuàltris par di fòu i ghi someàis juscj
a la zent, ma dentri i sèis plens di ipocriìa e malignitàt.
29Guaj a vuàltris, maèstris da la les e Farièos, ipòcris chi
sèis! I fèis sù sepùlcris paj profès e i sbieletàis li tòmbis daj
juscj. E i dièis: Si vèsin vivùt in taj dìs daj nustri pàris, i
no si sarèsin metùs insièmit cun lòu a spandi il sanc daj
profès. E cussì i testimoniàis cuntra di vuàltris stes, chi sèis
i disendèns di chej ca àn copàt i profès. Implenìt ben, alora,
la miura daj vustri pàris.
33Sarpìns chi sèis! Rasa di vìparis! Coma i farèju a
svignàvila da vignì condanàs al infièr? Par chèl alora i vi
mandi profès e sapièns e maèstris. Cualchidùn di chìscjus i
ju coparèis e i ju metarèis in cròus; àltris i ju flagelarèis ta li
vustri sinagòghis e i ju casarèis fòu da la sitàt. E alora sù di
vuàltris al colarà dut il sanc inocènt cal è stàt spandùt ta la
cjera, dal sanc di Abèl il just a chèl di Zacarìa fì di Berechìa,
chi vèis sasinàt fra il templi e laltàr. I vi dìs la veretàt, che
dut chistu al susedarà ta chista generasiòn.
37O Gjerualem, Gjerualem, tu chi ti còpis i profès e chi ti
ghi tìris claps a chej ca ti sòn stàs mandàs, cuanti vòltis i àju
volùt tirami visìn ducju i to fioj, coma ca fà na clocja ca ju
ten sot li so àlis, ma tu i no ti às volùt. Jodèit ben che la
vustra cjaa a vi sarà lasada deerta. Parsè chi vi dìs jò chi
no mi jodarèis pì fin chi no diarèis: Cal sedi benedèt chèl
cal vèn in nòn dal Signòu.
Sèns da la Fin dal Mont
24 Gjeù al veva lasàt il templi e al era cal cjaminava
via cuant che i so disèpuj a ghi sòn zùs visìn par fàjghi
oservà la costrusiòn dal templi. I jodèju dut chistu? a ghi
à domandàt. I vi dìs la veretàt, che nencja una di chisti
pièris chì a restarà insima da laltra; ogni una a colarà jù.
3Mentri che Gjeù al era sintàt ta la montagnuta daj Ulìfs, i
disèpuj a sòn zùs a cjatàlu, e sensa fasi sinti da nisùn a ghi
àn domandàt: Dìini, a àn dita, cuant ca susedaràn dùtis
chisti ròbis, e cual cal sarà il sèn dal to vignì e da la fin dal
timp?
4Gjeù al à rispundùt: Stèit atèns da no vignì inganàs da
nisùn. Parsè che tàncjus a vegnaràn a nòn me, diìnt Jò i soj
il Crist, e a inganaràn tàncjus di lòu. I sintarèis di guèris e
cjàcaris di guèris, ma vuardàit di no alarmavi. Ròbis cussì a
àn da susedi, ma la fin a à encjamò da vignì. Nasiòn a si
rivoltarà cuntra nasiòn, e regnu cuntra regnu. A capitaràn
carestìis e teremòs in ta divièrs poscj. Dùtis sti ròbis a sòn
doma linisi daj dolòus.
9Alora i vegnarèis dàs dentri par vignì perseguitàs e copàs,
e i vegnarèis odiàs da dùtis li nasiòns par caua dal me nòn.
Tàncjus di lòu a si lontanaràn da la fede, e a si tradiràn e
odiaràn fra di lòu, e tancju profès fals a si faràn indavànt e a
inganaràn tanta zent. Cul cresi da la inicuitàt, la caritàt di
tanta zent a zarà angjelàsi, ma chèl cal persevarà fin in ùltin
a si salvarà. E chistu vanzeli dal regnu al vegnarà predicjàt
in ta dut il mont coma testimoniansa par duti li nasiòns; e
dopo a vegnarà la fin.
15Cussì cuant che tal post sacri i jodarèis la abominasiòn ca
parta a la deolasiòn, belzà minsonada dal profèt Daniel
chèl cal lès, cal capisialora lasàit che chej ca sòn in
Gjudea a scjàmpin ta li montàgnis. Chèl cal è ta la terasa da
la so cjaa ca nol stedi zì jù e partà via nisuna roba da la
cjaa. Chèl cal è tal cjamp ca nol torni indavòu par cjoli la
so mantelina. Se brut ca sarà in ta chej dis pa li fèmins
plènis e ches ca ghi stàn encjamò dànt da teta ai frutùs!
Preàit ca no vi toci scjampà di unvièr o di Sabo.
21Parsè che in ta chej timps a susedaràn disgràsis gràndis,
peu di cualsìasi malàn capitàt dal inisi dal mont fin al dì di
vuèje ca no si ripetarà maj pì. Se chej dìs a no fòsin stàs
scurtàs, nisùn al podarès sopravivi; ma par via daj elès, chej
dìs a vegnaràn scurtàs. Alora se un a vi dìs Jòt, chì cal è il
Crist! o Là cal è!, no stèit cròdighi. Parsè che Criscj fals
e fals profès a si faràn indavànt e a faràn grandi maravèis e
miràcuj par inganà encja i elèsse chèl al fos pusìbul.
Jodèit ben chi vi lu ài dita prima dal timp.
26Duncja, se un a vi dìs: Là cal è, là di fòu, tal deèrt, no
stèit zì fòu; o Chì cal è, in cjaa, no stèit cròdighi. Che
coma il luòu cal vèn dal oriènt a si pòl jòdilu encja al
ponènt, cussì a sarà cul vignì dal Fì dal Omp. Ta cualsìasi
post indulà ca è na carcasa, ulà i jodarèis li pujànis.
29Sùbit dopo la tribulasiòn di chej dìs,
il soreli a si scurirà,
e la luna a no darà pì la so lus;
li stèlis a colaràn dal cjel,
e li potènsis dal cjel a saràn scumbusulàdis.
30Tal stes timp il sen dal Fì dal Omp al vegnarà jodùt tal
cjel, e duti li nasiòns da la cjera a planzaràn. A jodaràn il Fì
dal Omp cal vèn ta li nùlis dal cjel, cu la pì granda potensa e
gloria. E al mandarà i so ànzuj al sun di tromba, e chej a
radunaràn i so elès daj cuatri vins, da na banda estrema dal
cjel a che altra.
32Adès imparàit chista lesiòn dal figàr: Cuant che li so
frascjùtis a sòn encjamò muliìnis e li fuèis a tàchin a vignì
fòu, i savèis che lestàt al è visìn.
33Lo stes, cuant chi jodèis dut chistu, i savèis che Luj al è
visìn, lì da la puarta. I vi dìs la veretàt, che chista generasiòn
a no pasarà par sigùr prin ca susèdin dùtis chisti ròbis.
35Il cjel e la cjera a pasaràn, ma li me peràulis a no pasaràn
maj.
A no si sà Maj cuant ca Rivarà lOra
36Nisùn a nol sà nè il dì nè lora, nencja i ànzuj dal cjel o il
Fì, ma doma il Pari. Coma ca era taj dìs di Noè, cussì a sarà
cuant cal vegnarà il Fì dal Omp. Parsè che taj dìs prima da la
aluviòn, la zent a mangjava e a beveva, a si maridava e a
dava in matrimoni, fin ta chel dì cuant che Noè al è zùt
dentri da larca; e a no saveva nuja di sè ca veva da susedi
fin ca è vegnuda laluviòn e a ju à dùcjus partàs via. Cussì a
sarà cuant cal vegnarà il Fì dal Omp. Doj òmis a saràn tal
cjamp: un al vegnarà partàt via; chel altri al sarà lasàt lì. Do
fèminis a maenaràn cu na muela: una a vegnarà partada via;
che altra a sarà lasada lì.
42Alora stèit atèns, parsè chi no savèis in ta cual dì cal
vegnarà il vustri Signòu. Ma chistu i vèis da capì: Se il
paròn di cjaa al vès savùt lora da la nòt cuant che il lari al
sarès vegnùt, al sarès stàt atènt e a nol varès lasàt che la so
cjaa a vegnès scasinada.. Cussì i vèis da stà atèns encja
vuàltris, parsè che il Fì dal Omp al vegnarà ta na ora cuant
che mancu i si la spetàis. 45Cual alora al ee chel servitòu
fidàt e prudènt incaricàt dal so paròn di stàjghi davòu daj
altri servitòus e siguràsi ca vèdin da mangjà cuant ca ghi
ocòr? A ghi zarà ben a chel servitòu se cuant cal torna il
paròn al cjata fòu cal à fàt cussì.
47I vi dìs la veretàt ca lu incaricarà di tègnighi cont duta la so
proprietàt. Ma suponìn che stu servitòu al sedi trist e ca la
pensi cussì: Il me paròn al è via da tant timp; e dopo al
taca a dàjghi bòtis a chej altri servitòus, e a mangjà e bevi
cuj cjochetòns. Il paròn di chel servitòu lì al tornarà indavòu
ta na zornada cuant che il servitòu a no lu stà spetànt e ta na
ora ca nol cognòs. A lu cunsarà benòn e a lu mandarà là daj
ipòcris, indulà cal sarà il planzi e il strisulà daj dincj.
La Paràbula da li Dèis Vèrginis
25 Il regnu dal cjel al sarà alora coma li dèis vèrginis ca
àn cjapat sù li so làmpadis par zighi incuntra dal so spou.
Sinc di lòu èrin stupidùtis e sinc a èrin prudèntis. Li sinc
stupidùtis a sòn zùdis fòu cu li làmpadis, ma sensa partà il
vueli ca ghi ocoreva. Li prudèntis, invensi, a àn partàt cun
lòu vueli ta vaùs insièmit cu li so làmpadis. Il spou a ghi à
volùt tant timp prima di rivà, cussì che a lòu a ghi à vegnùt
sun e a si sòn indurmidìdis.
6A mieanòt a si à sintùt a sigà: Chì cal è il spou! Vegnèit
a risèvilu!
7Alora duti li vèrginis a si sòn sveàdis e a si sòn metùdis a
preparà li so làmpadis. Li stupidùtis a ghi àn dita a li
prudèntis: Dèjni un puc dal vustri vueli; li nustri làmpadis a
stàn par distudasi.
9 No, a àn rispundùt, a non dè abastansa par nuàltris e
par vuàltris. Zèit invensi là ca vèndin il vueli e crompàini un
puc par vuàltris.
10Ma intànt ca zèvin a crompà il vueli, al è rivàt il spou. Li
vèrginis ca èrin pròntis a sòn zùdis cun luj a li nòsis. E la
puarta a si à sieràt davòu di lòu.
11Pì tars a sòn rivàdis encja che àltris. Signòu! Signòu! a
àn dita. Vièrzini la puarta!
12Ma luj al à rispundùt: I vi dìs la veretàt: i no vi cognòs.
13Duncja tegnèjsi sempri prons, parsè chi no cognosèis nè il
dì nè la nòt.
La Paràbula daj Talèns
14E alora il regnu dal cjel al è coma chel omp che, pront par
zì a fà un viàs, al à clamàt i so servitòus e a ghi à lasàt a lòu
la so proprietàt. A un a ghi à dàt sinc talèns, a un altri doj
talèns, e a un altri un talènt, a ogni un secònt li so abilitàs.
Fàt chèl, al è zùt a fà il so viàs. Chel omp cal veva risevùt
sinc talèns al è zùt sùbit fòu a mètiu a lòpera, guadagnànt
altri sinc talèns. Cussì al à pur fàt chèl cal veva risevùt doj
talèns, guadagnànt altri doj talèns encja chèl. Ma chel omp
cal veva risevùt doma un talènt al è zùt fòu a fà un bus in
cjera par platà il talènt dal so paròn.
19Dopo un viàs lunc il paròn di chej servitòus al è tornàt par
regolà li ròbis cun lòu. Lomp cal veva risevùt i sinc talèns a
ghi à partàt chej altri sinc. Siòr paròn, al à dita, ti ti sòs
fidàt di me cun sinc talèns. Jòt chin daj guadagnàs altri
sinc.
21Il so paròn a ghi à rispundùt: Ben fàt, servo bon e fidàt!
Ti sòs stàt fedèl cun pu di ròbis; adès i ti daràj autoritàt su
tanti ròbis. Vèn encja tu a godi da la me contentesa!
22Encja il omp cuj doj talèns al è vegnùt. Siòr paròn, al à
dita, ti ti sòs fidàt di dami doj talèns; vuarda, i tin daj fàs
altri doj.
23Il so paròn al à rispundùt: Bravo, servo bon e fidàt! Ti
sòs stàt fedèl cun un pu di ròbis; adès i ti daràj autoritàt su
tanti ròbis. Vèn encja tu a godi da la me contentesa!
24Dopo al è vegnùt chel omp cal veva risevùt doma un
talènt. Siòr paròn, al à dita, i saj chi ti sòs un omp dur, chi
ti sèis indà chi no ti às semenàt, e chi ti cjòis sù il racòlt
indulà chi no ti às sparpajàt la siminsa. Par chèl i ài vùt
poura e i soj zùt fòu a platà il to talènt sot cjera. Èco chì il to
talènt.
26Il so paròn al à rispundùt: Servo trist e bondanùja! Cussì
i ti savèvis chi sèj indulà chi no ài semenàt e chi cjoj sù
indulà chi no ài sparpajàt siminsa? Alora i ti podèvis dàjghi
il me talènt ai banchèjs, che cussì al tornà i varès vùt
indavòu il me talènt cul interès.
28Cjolèjghi il so talent e dèjghilu a chèl cal à i dèis talèns.
Parsè che a ogni un cal à a ghi sarà dàt di pì, e al varà na
bondansa. A chèl ca nol à a ghi sarà cjòlt encja chèl cal à. E
chistu bondanùja di servitòu butàjlu fòu, indulà cal sarà il
planzi e il strisulà daj dincj.
Li Piòris e li Ghètis
31Cuant che il Fì dal Omp al vegnarà a la so gloria cun
ducju i so ànzuj a si sintarà tal trono dal la so gloria
celestiàl. Duti li nasiòns a zaràn a riunisi davànt di luj, e luj
al separarà i popuj lun dal altri coma che un pastòu al
separa li piòris da li ghètis. Al metarà li piòris a la so destra
e li ghètis a la so sinistra.
34Il Re alora a ghi diarà a chej a la so destra: Vegnèit,
vuàltris chi sèis i benedès di me Pari; cjapàit sù la vustra
ereditàt, il regnu preparàt par vuàltris fin da la creasiòn dal
mont. Che jò i vevi fan, e vuàltris i mi vèis dàt alc da
mangjà; i vevi sèit e i mi vèis dal alc da bevi; i eri un
forestèj, e i mi vèis risevùt coma un di vuàltris.
36I vevi biugna di vistìs, e vuàltris i mi vèis vistìt; i eri
malàt, e i mi vèis curàt. I eri in preòn, e i mi vèis viitàt.
37Alora i juscj a ghi rispundaràn: Signòu, cuant i ti vinu
jodùt plen di fan e i ti vinu dàt da mangjà, o plen di sèit e i ti
vinu dàt alc da bevi? Cuant i ti vinu jodùt coma un forestèj e
i ti vinu invidàt dentri, o sensa vistìs e i ti vìn vistìt? Cuant i
ti vinu jodùt malàt o in preòn e i sinu vegnùs a viitati?
40Il Re al rispundarà: I vi dìs la veretàt, che sè chi vèis fàt
par il pì pìsul di chìscjus fràdis mes, i lu vèis fàt par me.
41Dopo a ghi diarà a chej a la so sinistra: Zèit lontàns di
me, maladès, tal fòuc eterno preparàt pal diàu e paj so ànzuj.
Parsè chi vevi fan, e i no mi vèis dàt nuja da mangjà; i vevi
sèit, e i no mi vèis dàt nuja da bevi. I eri un forestèj, e i no
mi vèis invidàt dentri. I vevi biugna di vistìs, e i no mi vèis
vistìt; i eri malàt e in preòn, e i no mi vèis viitàt.
44Encja chìscjus a rispundaràn: Signòu, cuant i ti vinu
jodùt plen di fan o plen di sèit o forestèj o malàt o in preòn,
e i no ti vinu dàt alc da mangjà o da bevi o i no ti vinu
invidàt dentri o judàt?
45Luj al rispundarà: I vi dìs la veretàt, sè chi no vèis fàt par
il pì pìsul di chìscjus, i no lu vèis fàt par me.
46E alora chìscjus a zaràn tal turmìnt eterno, e i juscj ta la
vita eterna.
Complòt Cuntra di Gjeù
26 Cuant che Gjeù al veva finit di contà dùtis chisti
ròbis, a ghi à dita ai so disèpuj: Coma chi savèis, fra doj dìs
a è la Pascua, e il Fì dal Omp al sarà consegnàt par vignì
metùt in cròus.
3Alora i capoprèdis e i ansiàns dal pòpul a si sòn riunìs tal
palàs dal capopredi ca si clamava Caifa, e a àn complotàt di
arestà Gjeù cun cualchi ingàn e di copalu. Ma no durànt li
fièstis, a àn dita, par che la zent a no zedi a insuriasi.
LUnsiòn a Betania
6Mentri che Gjeù al era a Betania ta la cjaa di un omp ca si
clamava Simon il Levròus, una fèmina a ghi è zuda visìn
cun un vas di alabastri plen di profùn presiòus che ic a ghi à
sbicjàt tal cjaf mentri cal era pojàt ta la taula.
8Cuant che i disèpuj a àn jodùt chistu, a si sòn indignàs: Ma
parsè strasà che roba chì? a àn domandàt. Stu profùn al
podarès èsi stàt vendùt e i bes a si podarès vèjghiu das ai
puarès.
10Sintìnt chistu, Gjeù a ghi à dita: Parsè ghi dèju fastidi a
chista fèmina? A mi à fàt na biela roba. I puors i ju varèis
sempri cun vuàltris, ma me i no mi varèis sempri. Cuant ca
mi à metùt stu profùn tal me cuarp, a lu à fàt par preparami
pa la me sepultura. I vi dìs la veretàt, che ogni volta che stu
vanzeli al vegnara predicjàt tal mont, chèl ca à fàt ic al
vegnarà encja chel contàt par ca vegni recuardada.
Gjuda il Traditòu
14Alora un daj Dòdischèl clamàt Gjuda Iscariotaal è zùt
là daj prèdis pì grancj e a ghi à domandàt: Se sèju
dispòscj di dami si vi lu consegni? Alora lòu a ghi àn
contàt trenta tocs di arzènt. Da chèl momènt lì Gjuda al à
spetàt locaiòn justa par consegnalu.
La Sena dal Signòu
17Tal prin dì da la Fiesta dal Pan Sensa Levàn, i disèpuj a si
sòn visinàs a Gjeù e a ghi àn domandàt: Indulà i vutu chi
ti preparani par mangjà la Pascua?
18Luj al à rispundùt: Zèit in sitàt là di un tal di omp e
dieighi: Il maestri al dìs: Il me timp a si visina. I vèn a
celebrà la Pascua cuj me disèpuj ta la to cjaa. Cussì i
disèpuj a àn fàt coma cal voleva Gjeù e a àn preparàt la
Pascua.
20Che sera lì, Gjeù a si à metùt a senà cuj Dòdis. E mentri
ca mangjàvin al à dita: I vi dìs la veretàt, che un di vuàltris
al zarà a tradimi.
22Lòu a si sòn sintùs mal e a àn tacàt a diighi, un dopo
laltri: I no saràj miga jò, no, Signòu?
23Gjeù al à rispundùt: Chèl cal à metùt la man ta la
scugjela cun me al zarà a tradimi. Il Fì dal Omp al zarà
coma ca è stàt scrìt di luj, ma guaj al omp cal tradìs il Fì dal
Omp! A sarès tant miej sa nol fos maj nasùt.
25Alora Gjuda, cal sarès zùt a tradilu, a ghi à dita: I saràju
jò, Maestri?
Gjeù a ghi à rispundùt: Ti lu às dita tu.
26Mentri ca mangjàvin, Gjeù al à cjapàt sù na pagnoca di
pan, a ghi à dàt la benedisiòn e dopo vèjla rota a tocùs a ghi
là data ai disèpuj, diìnt: Cjapàit e mangjàit; chistu al è il
me cuarp.
27Dopo al à cjòlt sù un got, e dopo vej dita gràsis a ghi lu à
ufrìt a chej àltris, diìnt: Bevèit dùcjus. Chistu al è il me
sanc dal acordu, cal vèn sbicjàt fòu par tàncjus pa la
remisiòn daj so pecjàs. I vi dìs jò chi no bevaràj pì di stu frut
da la vit da adès indavànt fin ta chel dì cuant chi lu bevaràj
di nòuf cun vuàltris tal regnu di me Pari.
Gjeù al Predìs il Rinegamìnt di Pieri
30Dopo vej cjantàt un ìno, a sòn tornàs là dal Mont daj Ulìfs.
31Alora Gjeù a ghi à dita: Stanòt dùcjus vuàltris i vi
scandaliarèis di me, parsè che cussì a stà scrìt:
I bastonaràj il pastòu, e li pioris da la mandria
a vegnaràn dispierdùdis.
32Ma cuant chi tornaràj fra i vifs, i zaràj davànt di vuàltris in
Galilea.
33Pieri al à rispundùt: Encja se ducju chej àltris a si
scandalièin di te, jò no i no mi scandaliaràj maj.
34I ti dìs la veretàt, Gjeù a ghi à rispundùt, stanòt, prima
cal cjanti il gjal, i ti zaràs a rinegami tre vòltis.
35Ma Pieri al à insistùt: Encja se jò i ài da murì cun te, i no
zaràj maj a rinegati. E ducju i àltris a àn fàt la stesa roba.
Getsèmane
36Alora Gjeù al è zùt cuj so disèpuj ta un lòuc ca si clamava
Getsèmane, e a ghi à dita: Sintàisi chì mentri che jò i vaj là
a preà Al à partàt cun luj Pieri e i doj fìs di Zebedeo, e al à
tacàt a sìntisi plen di turmìns di spirit. Alora a ghi a dita: I
mi sìnt cussì mal di spìrit da murì. Stèit chì a veà su di me.
39Tiràt un puc in banda, a si à distirat cu la mua in cjera e al
à preàt: Pari me, sa è pusìbul, lasa che chista copa a mi
vegni cjolta, ma no coma chi vuèj jò, ma coma chi ti vòus
tu.
40Dopo al è tornat lì daj so disèpuj e a ju à cjatàs dùcjus
indurmidìs. I no podèviu fàmi da vèa par unoruta? a ghi
à domandàt a Pieri.
41Stèit ben sveàs e preàit par no colà ta la tentasion. Il spìrit
al vòu, ma il cuarp al è dèbul.
42A si a lontanàt na seconda volta e al à preàt: Pari me, sa
no è pusìbul che chista copa a mi vegni partada via se pì chi
no la bèif, ca sedi fata la to volontàt.
43Cuant cal è tornàt indavòu, a ju à di nòuf cjatàs ca
durmìvin, par via che i so vuj a èrin masa peàns. Cussì a ju
à lasàs e a si à lontanat unaltra volta, preànt pa la tersa
volta, diìnt la stesa roba.
45Dopo al è tornàt lì daj so disèpuj e a ghi à dita: I sèju
encjamò chi durmìs e chi ripoàis? Vuardàit che lora a è
visina e che il Fì dal Omp al è stàt tradìt in man daj
pecjadòus. Levàit sù e zìn! Chì cal vèn il me traditòu!
Gjeù al Vèn Arestàt
47Mentri cal steva encjamò parlànt, al è rivàt Gjuda, un daj
Dòdis. Cun luj a era tanta zent armada cun spàdis e bastòns,
mandada daj capoprèdis e daj ansiàns dal pòpul.
48Il traditòu al era dacordu cun lòu di dà chistu segnàl: Luj
al è chèl chi busaràj: arestàjlu.
49A si à sùbit visinàt a Gjeù e a ghi à dita: Salve, Maestri!
e a lu à busàt.
50Gjeù al à rispundùt: Amigo, fà sè chi ti sòs vegnùt a fà.
Alora i òmis a si sòn fàs avànt, a àn ingrampàt Gjeù e a lu
àn arestàt. Ma èco che un daj compàis di Gjeù, metùt man
ta la so spada, al à tirada fòu e a ghi à dàt un tal colp al
servitòu dal capopredi ca ghi à tajàt lorela.
52Torna a meti la to spada tal so post, Gjeù a ghi à dita,
che dùcjus chej ca cjàpin sù la spada a moraràn di spada. I
crodèju chi no posi preà il Pari me, che luj al podarès a colp
mandàmi dòdis legiòns di ànzuj par protèimi? Ma coma
alora a zarèsini a averàsi li Scritùris ca dìin ca à da susedi
cussì?
55E alora Gjeù a ghi à dita a la zent: I stàju creànt na
insuresiòn, chi sèis vegnùs a caturami cu spàdis e bastòns?
Ogni dì i soj stàt sintàt tal templi a insegnà, e i no mi vèis
arestàt. Ma dut chistu al è susedùt cussì par ca pòsin
verificàsi li scritùris daj profès, Alora ducju i disèpuj al àn
diertàt e a sòn scjampàs via.
Gjeù Davànt dal Sinedri
57Chej ca vèvin arestàt Gjeù a lu àn partàt davànt di Caifa, il
capopredi, indulà che i maèstris da la les e i ansiàns dal
pòpul a si vèvin riunìs. Ma Pieri a ghi à zùt davòu da lontàn,
fin visìn dal plasàl dal capopredi. Al è zùt dentri e a si a
sintàt jù cuj servitòus par jodi sè ca sarès susedùt.
59I capoprèdis e dut il Sinedri a zèvin in sercja di
testimoniansa falsa cuntra di Gjeù par podej condanalu a
muart. Ma a no àn cjatàt nuja, encja se tancju testimònis fals
a si sòn fàs avànt.
Ma a la fin doj di lòu a si sòn fàs avànt e a àn declaràt: Stu
chì al à dita, Jò i pòl distrui il templi di Diu e rifalu in tre
dìs.
62Alora il capopredi al è levàt sù e a ghi à dita a Gjeu: I no
rispunditu? Sè ca è sta testimoniansa che chiscju òmis a
pàrtin cuntra di te? Ma Gjeù al taeva.
Il capopredi a ghi à dita: I ti scongjuri in nòn dal Diu
vivìnt: Diini si ti sòs il Crist, il fì di Diu.
64Sì, a è coma chi ti dìs tu, al à rispundùt Gjeù. Ma i vi
dìs a dùcjus vuàltris: Da adès indavànt i jodarèis il Fì dal
Omp sintàt a la destra dal Onipotènt cal vèn fòu da li nùlis
dal cjel.
65Alora il capopredi a ghi à sbreghàt i vistìs e al à dita: Al à
bestemàt! Parsè i vinu biugna di altri testimònis? Èco, adès
i vèis sintùt la bestema. Sè pensàju?
Al mereta la muart, a àn rispundùt.
67E alora a si sòn metùs a spudàjghi in mua e a dàjghi pùis.
Àltris a ghi dèvin sbèrlis, diìnt: Profetièini, Crist. Cuj ti àja
malmenàt?
Il Rinegamìnt di Pieri
69Pieri intànt al era sintàt là di fòu tal curtìl e una serva a ghi
è zuda visìn e a ghi à dita: Encja tu i ti èris cun Gjeù di
Galilea.
70Ma luj al à negàt dut davànt di dùcjus. I no capìs sè chi ti
vòus dii, al à dita.
71E al è sùbit zùt fòu dal puartòn, indulà che naltra serva al à
jodùt e a ghi à dita a la zent ca era lì: Stu chì al era cun
Gjeù di Nazaret.
72Al à negàt di nòuf, zurànt: I no cognòs chel omp!
73Dopo un tocùt, chej ca èrin lì inziru a ghi sòn zùs visìn e a
ghi àn dita: Ti sòs par sigùr un di lòu; la to parlada a ti
tradìs.
74Alora al à scuminsiàt a porconà e a zurà: I no lu cognòs!
A colp un gjal al à cjantàt. Al stes momènt Pieri a si à
recuardàt di sè cal veva dita Gjeù: Prima cal cjanti il gjal i
ti mi varàs rinegàt tre vòltis. Alora al è zùt fòu e a si à
metùt a planzi làgrimis amàris.
Gjuda a si Impicja
27 Di matina bunora ducju i capoprèdis e i ansiàns dal
pòpul a àn decidùt di mandalu a la muart.
2A lu àn leàt sù e a sòn zùs a consegnalu a Pilàt, il
governatòu. 3Cuant che Gjuda, ca lu veva tradìt, al à jodùt
che Gjeù al era stàt condanàt, a si à pentìt e al è zùt a
tornàjghi li trenta monèdis di arzènt ai capoprèdis e ai
ansiàns. I ài pecjàt, al à dita, parsè chi ài tradìt sanc
inocènt. Sè ni interèsia a nuàltris? a àn rispundùt.
Ràngjti tu.
5Alora Gjuda al à casàt i bes tal templi e al è zùt via. Pì tars
al è zùt a impicjasi. 6I capoprèdis a àn cjapàt sù li monèdis,
diìnt: A è cuntra la les meti scju bes tal teoru. A sòn bes
sanganàs.Cussì a àn decidùt di uà i bes par crompa il
cjamp dal vaàr par ualu coma semeteri paj forestèis. A è
par chèl che da chèl dì in cà al è clamàt il Cjamp Sanganàt.
9Alora sè ca era stàt dita dal profeta Zaìja a si à realiàt: A
àn cjapàt sù li trenta monèdis di arzènt, prei stabilìt dal
pòpul di Israel, e a li àn uàdis par crompà il cjamp dal
vaàr, coma ca mi era stàt comandàt dal Signòu.
Gjeù Davànt di Pilàt
11Intànt Gjeù al era davànt dal governatòu, e il governatòu a
ghi à domandàt: I sotu il Re daj Ebrèos? I ti sòs tu chi ti
lu dìs, al à rispunduùt Gjeù. 12Mentri cal vegneva acuàt
daj capoprèdis e daj ansiàns, a nol rispundeva. Alora Pilàt a
ghi à domandàt: I no sìntitu sè ca dìin cuntra di te? Ma
Gjeù al à paràt via a no rispundicun granda maravèa dal
governatòu. 15Al dì di Pasca di chej dìs là a era na uansa dal
governatòu di lasà lìbar un preonèj sielzùt da la zent. A
intivava ta chej dìs là ca vèvin un preonèj famòus ca si
clamava Baraba. Cussì cuant che duta la zent a era insièmit,
Pilàt a ghi à domandàt: Cuj i volèju chi vi liberèjBaraba
o Gjeù cal è clamàt il Crist?
18Parsè che luj al saveva ca ghi vèvin consegnàt Gjeù par
invidia.
19Mentri che Pilàt al era sintàt ta la so sinta di magistràt, la
so fèmina a ghi à mandàt a dii chistu: Nosta vej nuja a che
fà cun chel omp inocènt lì, che jò i ài sufrìt tant ta un sun par
caua so.
20Ma i capoprèdis e i ansiàns a àn cunvinsùt la zent a
domandà par Baraba e par vej Gjeù copàt.
21Cual daj doj i volèju chi vi lasi vej? al à domandàt il
governatòu.
Baraba, a àn rispundùt.
22Alora se àju da fà cun Gjeù cal è clamàt il Crist? al à
domandàt Pilàt?
E dùcjus a àn rispundùt: Mètilu in cròus!
23Parsè? Se mal al àja fàt? al à domadàt Pilàt.
Ma lòu a àn sigàt pì fuart encjamò: Mètilu in cròus!
24Cuant che Pilàt a si à rindùt cont ca no zovava nuja, ma che
invensi la zent a tacava a scalmanasi, al à cjapàt sù un pu di
aga e a si à lavàt li mans davànt da la zent. I soj inocènt dal
sanc di chistu omp, al à dita. Rangjàisi vuàltris!
25Duta la zent a à rispundùt: Lasa che il so sanc al coli sul
nustri cjaf e sù chèl daj nustri fìs!
26Alora a ghi à lasàt vej Baraba, ma al à fàt flagelà Gjeù, e a
lu à consegnàt par cal vegnès crucifìs.
I Soldàs a Cjòlin in Ziru Gjeù
27Alora i soldàs dal governatòu a àn partàt Gjeù là dal
pretòrium e a àn radunàt atòr di luj duta la compagnia di
soldàs. Dopo vèjlu denudàt a ghi àn metùt intòr una
mantelina rosa,
e tal cjaf a ghi àn metùt una corona di spincs intorgolàs. Ta
la man a ghi àn metùt un bastòn, e a si sòn inzenoglàs
davànt di luj par cjòilu in ziru. Salve, re daj Ebrèos! a ghi
àn dita.
30A ghi àn spudàt intòr e cul bastòn ca ghi àn cjòlt da la man
a si sòn metùs a dàjghi colps tal cjaf. Dopo vèjlu cjòlt in
ziru, a ghi àn gjavàt la mantelina e a àn tornàt a mètighi sù i
so vistìs. A la fin a lu àn partàt via par mètilu in cròus.
La Crucifisiòn
32Zìnt fòu a àn scuntràt un omp di Cirene ca si clamava
Simon, e a lu àn costrèt a partà la cròus. A sòn rivàs ta un
post clamàt Golgota (cal vòu di Post dal Cranio). Là a ghi
àn ufrìt da bevi a Gjeù vin misturàt cu la fiel; ma dopo
vèjlu sercjàt al à rifiutàt di bèvilu. 35Dopo vèjlu metùt ta la
cròus, a si sòn spartìs i so vistìs tirànt li bruscjètis. Dopo a si
sòn sintàs jù a fàjghi da vuardia. Imparzora dal so cjaf a àn
metùt il sen da la so condana: CHISTU AL È GJEÙ, RE
DAJ EBRÈOS. Doj làris a èrin stàs metùs in cròus cun luj,
un a la so destra e un a la so sinistra. Chej ca pasàvin par lì a
ghi sigàvin un insùlt dopo laltri, scjasànt il cjaf e diìnt: Tu
chi ti vàs a distrui il templi e rifalu in tre dìs, prova, mo, a
salvati! Vèn jù da la cròus, si ti sòs il Fì dal Omp!
41In ta la stesa maniera, i capoprèdis, i maèstris da la les, e i
ansiàns dal pòpul a lu àn cjòlt in ziru.
42Al à salvàt àltris, a dièvin, ma a nol è bon da salvasi
besòu! Al è il Re di Israel! Cal vegni adès jù da la cròus e i
ghi crodarìn! Al à cunfidàt in Diu. Che Diu a lu salvi adès sa
ghi vòu ben, parsè che luj al à dita: I soj il Fì di Diu. In ta
la stesa maniera i làris ca ghi èrin stàs metùs in cròus in
banda di luj a lu ufindèvin a plen.
45Da la sesta ora fin a la nona ora il scur cal era vegnùt al
veva cujerzùt duta la cjera. Atòr da la nona ora, Gjeù a si à
metùt a sigà Eloi, Eloi, lama sabachthani?ca vòu dii
Diu me, Diu me, parsè mi àtu bandonàt?
47Cuant che cualchidùn di chej ca èrin lì al à sintùt chistu, al
a dita: Al stà clamànt Lìja.
48Un di lòu al è zùt sùbit a cjoj una spugna. Al à imbevuda di
aèit e a ghi là ufrida a Gjeù ta la punta di un stec par cal
bevès. Chej àltris a àn dita: Adès lasàjlu besòu. Jodìn se
Lìja al vèn a salvalu.
50E cuant che Gjeù al à dàt naltra sigada, al à dàt sù il so
spìrit.
51Tal stes momènt il telòn dal templi a si à sbregàt dal bas al
alt. La cjera a à tremàt e li pièris a si sòn spacàdis. Li tòmbis
a si sòn vierzùdis e i cuarps di tanta zent santa ca era muarta
a sòn tornàs a vivi. A sòn vegnùs fòu da li so tòmbis, e dopo
la risuresiòn di Gjeù a sòn zùs in ta la sitàt santa indà ca
sòn stàs jodùs da tanta zent.
54Cuant che il senturiòn e chej àltris ca ghi fèvin di vuardia a
Gjeù a àn jodùt il teremòt e dut sè ca era susedùt, a si sòn
teroriàs, e a àn esclamàt: Ma alora al era pròpit il Fì di
Diu!
55Tanti fèminis a èrin ulì, ca vuardàvin da lì visìn. A vèvin
seguìt Gjeù da la Galilea par servilu. Fra di lòu a era Maria
Madalena, Maria la mari di Jacu e di Bepi, e la mari daj fìs
di Zebedeo.
Gjeù al Vèn Metùt ta la Tomba
57Vignuda la sera al è rivàt un siòr di Arimatea, ca si
clamava Bepi, cal era doventàt encja luj un disèpul di Gjeù.
A si à preentàt davànt di Pilàt par domandàjghi di vèj il
cuarp di Gjeu, e Pilàt al à dàt òrdin ca ghi lu vegnès dàt.
59Bepi al a cjapàt sù il cuarp, a lu à inglusàt ta un nisòu net, e
a lu à metùt ta la so tomba cal veva fàt scavà ta la rocja.
Dopo al à rodolàt una piera grosa davànt da la entrada da la
tomba e al è zùt via.
61Maria Madalena e che altra Maria a èrin lì, sintàdis visìn da
la tomba.
Il Vuardiàn da la Tomba
62Il dì dopo, chèl dopo dal dì da la preparasiòn, i capoprèdis
e i Farièos a sòn zùs a cjatà Pilat: Siòr, a ghi àn dita, i si
recuardàn che cuant cal era encjamò vif chel impostòu là al
veva dita, Dopo tre dìs i tornaràj a vivi. Alora dà lòrdin
che la tomba a vegni sigurada fin al ters dì; che sinò i so
disèpuj a pòsin vignì a robà il cuarp e dìighi a la zent cal è
risusitàt daj muars. Chistùltin ingàn al sarès peu dal prin.
65Cjolèit sù un vuardian, al à rispundùt Pilàt. Zèit pur a
sigurà la tomba mièj chi podèis. Cussì a sòn zùs e a àn
siguràt la tomba, sigilànt la piera e lasànt lì il vuardiàn.
La Risuresiòn
28 Pasàt il sabo, al cricà dal prin dì da la setemana,
Maria Madalena e che altra Maria a sòn zudis a jodi la
tomba.
2Pròpit ta chel momènt lì al era capitàt un grant teremòt: un
ànzul dal Signòu al era vegnùt jù dal cjel e, rivàt lì da la
tomba, al veva rodolàt indavòu la piera e a si veva sintàt
insima. Al someàva na saèta lampànt, e i so vistìs a èrin
blancs coma la nèif. I vuardiàns a èrin cussì teroriàs di luj
ca ti tremàvin miès muars.
5Lànzul a ghi à dita a li fèminis: No stèit vej poura, che jò i
saj chi stèis vuardànt di Gjeù cal è stàt metùt in cròus.
A nol è chì; al è risusitàt, coma cal veva dita. Vegnèit a jodi
il post indulà cal era stàt soteràt. Dopo zèit via sùbit a
contàjghi ai disèpuj cal e risusitàt daj muars e cal và davànt
di lòu in ta la Galilea. I lu jodarèis ulà. Adès i vi lu ài dita.
8Cussì li fèminis a si sòn lontanàdis da la tomba a la svelta,
plènis di poura ma encja di contentesa, e a sòn corùdis a
contàjghilu ai so disèpuj. Dut ta un colp Gjeù a li à
scuntràdis. Mandi, a ghi à dita. A ghi sòn zùdis visìn, a lu
àn cjapàt paj piè e a lu àn adoràt. Alora Gjeù a ghi a dita:
No stèit vej poura. Zèit a dìighi ai me fràdis di zì a
Galilea; ulà a mi jodaràn.
I Soldàs a Vègnin Crompàs
11Mentri che li fèminis a èrin par strada, un pus daj vuardiàns
a sòn zùs in sitàt e a ghi àn contàt ai capoprèdis dut sè ca era
susedùt.
12Dopo che i capoprèdis a si sòn cjatàs cuj ansiàns, a àn
deliberàt di dàjghi ai soldàs un bel pu di bes, diìnt: I vèis
da dii che i disèpuj a sòn vegnùs di nòt e a lu àn partàt via
mentri chi durmìvin. Se il governatòu al vegnarà a sìntilu, i
lu sodisfarìn e vuàltris i no varèis da vej poura di nuja.
Alora i soldàs a àn acetàt i bes, e a àn fàt coma ca ghi era
stàt racomandàt. E chista storia a è stada tant contada fra i
Ebrèos fin al dì di vuèj.
La Racomandasiòn ai Disèpuj
16Alora i ùndis disèpuj a sòn zùs in Galilea ta la culina indulà
che Gjeù a ghi veva dita di zì. Cuant ca lu àn jodùt a àn
tacàt a adoralu; ma cers di lòu a si sòn metùs a dubità.
18Alora Gjeù a ghi è zùt visìn e a ghi à dita: A mi è stada
data duta la potensa dal cjel e da la cjera.
19Duncja zèit e fèit disèpuj di duti li nasiòns in nòn dal Pari e
dal Fì e dal Spirit Sant, e insegnàjghi a ubidì dut sè chi vi ài
comadàt jò. E stèit sigùrs che jò i saràj cun vuàltris fin a la
fin dal timp.
Acknowledgment
For this translation in western Friulian I have relied in the
main on the King James version of the New Testament.
Recommended readings
Student Bible, New International Version, Zondervan, 1984
(NIV)
La Santa Biblia, Antiguo y Nuevo Testamento, Sociedad
Biblicas Unidas, Londres, 1955 (SB)
Das Evangelium Nach Matthäus, Evangeliumsnetz:
www.bibel-online.net
The Bible, Latin Vulgate:
www.fourmilab.ch/etexts/www/Vulgate/Vulgate.html
La deciion di uà il sen diacritic ? par indicà la s dolsa a è stada
fata par eliminà la necesitàt da li ss doplis. (Un ringrasiamìnt chì a ghi
và a me fradi Tony par vèjmi judàt a risòlvi chistu e altri
problemùs da la ortografia dal furlàn di San Zuan di Cjaarsa.)
Gjeù, tal ebraic, al vou dìi Diu al salva.
Che par conveniensa i clamaràj capoprèdis da chì indavànt.
Moràr = àrbul.
I ài decidùt di uà vèit uchì, encja se chista forma a sarès justa doma
tal pluràl.
Ireistìbil la tentasiòn di uà chistu vocàbul tal sens genèric di
àrbulcoma ca era comunìsin fà ta chej àjs cuant che il cròdighi a
storiùtis coma chista al era tant pì fàsil.
12Project Gutenberg
Il Vanzeli di Mateo
Unknown